Uzm. Dr. Kağan Cingöz · 7 Kas · 4 dakikada okunur
Aktinik Keratoz: Güneşte Çalışanların Yüzündeki Pürüzlü, Kabuklanan Leke Neden Önemli?
Tarlada, bağda, bahçede, inşaatta ya da denizde... Yıllarca güneş altında çalışmış birinin yüzünde, el sırtında ya da saçı açılmış başında parmakla dokununca zımpara gibi hissedilen küçük lekeler olur. Kabuk bağlar, düşer, yeniden çıkar. Çoğu kişi bunu kuruluk sanıp nemlendirici sürer.
Kısaca: Bu lekelerin adı aktinik keratozdur (güneş keratozu). Uzun süreli güneş hasarına bağlı gelişir ve deri kanserlerinden biri olan yassı hücreli karsinomun öncülü kabul edilir. Tek bir lekenin kansere dönüşme ihtimali düşüktür; ama bu lekelerin olduğu ciltte deri kanseri riski artmıştır. Bu yüzden hem lekeler tedavi edilir hem de cilt düzenli kontrol edilir.
Kimlerde görülür?
Trakya'da tarlada, bağda ve bahçede çalışanlar, balıkçılar, inşaat ve yol işçileri, emekli olup bahçesiyle uğraşanlar risk grubundadır. Açık tenli, açık gözlü, kolay yanan kişilerde, 50 yaşından sonra ve erkeklerde daha sık görülür. Bağışıklığı baskılayan ilaç kullananlarda ve organ nakli olanlarda hem daha sık hem daha erken çıkar.
Nasıl görünür?
Birkaç milimetreden 1–2 santimetreye kadar, pembe-kırmızı ya da ten renginde, üzeri pürüzlü ve kabuklu lekeler
Çoğu zaman gözle görmekten çok parmakla dokununca fark edilir
En sık alın, burun, yanak, kulak kepçesi, el sırtı ve saçı açılmış başta görülür
Alt dudakta geçmeyen kuruluk, pullanma ve kabuk da aynı güneş hasarının (aktinik keilit) işareti olabilir
Neden önemli?
Doğal seyri inceleyen çalışmalarda tek bir aktinik keratozun bir yıl içinde kansere dönüşme oranı binde birin altında bulunmuştur; lezyonların bir kısmı da kendiliğinden geriler. Buna karşın yassı hücreli deri kanserlerinin önemli bir kısmı daha önce aktinik keratoz tanısı alan noktalardan gelişir. Lezyon sayısı arttıkça ve yıllar geçtikçe risk birikir. Bu yüzden amaç panik değil, düzenli tedavi ve takiptir.
Hangi belirtide beklemeden muayene?
Lezyonun kalınlaşması, sertleşmesi ya da hızla büyümesi
Ağrı ya da dokununca belirgin hassasiyet
Kanama, yara açma ya da haftalarca iyileşmeme
Alt dudakta geçmeyen yara ya da sertlik
Bu durumlarda lezyon dondurulmadan önce biyopsi yapılması gerekebilir. Ayrıntı: deri biyopsisi ve patoloji sonucu.
Tedavi: tek tek lezyonlar mı, tüm alan mı?
Az sayıda ve belirgin lezyonda en sık kullanılan yöntem dondurma tedavisidir (kriyoterapi). Sıvı nitrojenle yapılan birkaç saniyelik bir işlemdir; tedavi edilen nokta birkaç gün içinde kabuk bağlar ve 1–2 haftada düşer. Ayrıntı: dermatolojide kriyoterapi.
Lekelerin arasındaki cilt de güneş hasarlıdır ve henüz görünmeyen lezyonlar taşıyabilir. Çok sayıda lezyon varsa “alan tedavisi” gündeme gelir: hekim reçetesiyle belirli bir süre kullanılan kremler (örneğin 5-florourasil ya da imikimod) veya fotodinamik tedavi. Kremler kullanılırken bölgede kızarıklık ve kabuklanma beklenen bir tepkidir; bu yüzden takip ederek kullanılır. Hangi yöntemin uygun olduğu lezyon sayısına, yerine ve kişinin günlük hayatına göre muayenede belirlenir.
Korunma: güneş koruyucunun kanıtı güçlü
Düzenli güneş koruyucu kullananlarda yeni aktinik keratoz gelişiminin azaldığı randomize bir çalışmayla gösterilmiştir. Açık havada çalışanlar için pratik öneriler:
Geniş kenarlı şapka takın; kasket kulakları ve enseyi korumaz.
Her sabah yüz, kulak, ense ve el sırtına en az SPF 30 güneş koruyucu sürün; terledikçe yenileyin.
Alt dudak için güneş korumalı dudak kremi kullanın.
Mümkünse işleri en sıcak saatlerden (11.00–15.00) önceye ya da sonraya alın.
Traktör ve araç camı güneş ışınlarının bir kısmını geçirir; uzun süre direksiyon başında olanlar da korunmalıdır.
Kimler düzenli kontrol edilmeli?
Daha önce aktinik keratoz ya da deri kanseri tanısı almış olanlar
50 yaşını geçmiş ve uzun yıllar açık havada çalışmış olanlar
Bağışıklığı baskılayan ilaç kullananlar ve organ nakli olanlar
Bu kişilerde yılda bir tam vücut cilt kontrolü öneriyorum. Fotoğraf göndererek ön bilgi alabilir ve randevu planlayabilirsiniz; değerlendirme muayenede yapılır.
Sık sorulan sorular
Aktinik keratoz kanser mi?
Hayır, kanser değildir; kanser öncülü bir lezyondur. Tek bir lekenin kansere dönüşme ihtimali düşüktür, ama bu lekelerin olduğu ciltte deri kanseri riski artmıştır; bu yüzden tedavi ve takip önerilir.
Nemlendirici sürünce geçer mi?
Pürüzü geçici olarak yumuşatabilir ama lezyonu tedavi etmez. Kabuk düşüp aynı yerde yeniden çıkıyorsa muayene gerekir.
Dondurma tedavisi iz bırakır mı?
Çoğunlukla belirgin iz bırakmaz; bazen tedavi edilen noktada açık renkli küçük bir alan kalabilir. Bu olasılık işlem öncesinde konuşulur.
İlgili yazılar
Kaynaklar
Werner RN, Sammain A, Erdmann R, et al. The natural history of actinic keratosis: a systematic review. Br J Dermatol. 2013;169(3):502-518.
Criscione VD, Weinstock MA, Naylor MF, et al. Actinic keratoses: natural history and risk of malignant transformation in the Veterans Affairs Topical Tretinoin Chemoprevention Trial. Cancer. 2009;115(11):2523-2530.
Eisen DB, Asgari MM, Bennett DD, et al. Guidelines of care for the management of actinic keratosis. J Am Acad Dermatol. 2021;85(4):e209-e233.
Thompson SC, Jolley D, Marks R. Reduction of solar keratoses by regular sunscreen use. N Engl J Med. 1993;329(16):1147-1151.
Muayenehanemiz Kırklareli merkezdedir; Lüleburgaz'a ve Edirne'ye yaklaşık 45 dakika mesafededir.
Randevu ve bilgi için: +90 555 209 09 39 (WhatsApp) · info@drkagancingoz.com
Yazar: Uzm. Dr. Kağan Cingöz — Deri ve zührevi hastalıklar uzmanı
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu; uzmanlık eğitimini Manisa Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde tamamladı. Kırklareli Üniversitesi Tıp Fakültesi Deri ve Zührevi Hastalıklar Anabilim Dalı'nın kurucu öğretim üyesi ve anabilim dalı başkanı olarak çalıştı; 2023'ten bu yana Kırklareli'deki muayenehanesinde hasta kabul ediyor. Bilimsel toplantı ve kurslarda hekimlere ameliyatsız estetik ve lazer uygulamaları eğitimi veriyor.
Özgeçmiş ve bilimsel yayınlar: Hakkımda · Son güncelleme: 7 Kasım 2026
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi muayenede belirlenir.
