Aşırı Terleme (Hiperhidroz) ve Botulinum Toksin Tedavisi

Hiperhidroz, vücudun ısı dengesi için ihtiyaç duyduğundan çok daha fazla ter üretmesidir. Günlük yaşamı, iş hayatını ve sosyal ilişkileri belirgin şekilde etkileyebilen, tedavi edilebilir bir durumdur.

Botulinum Toksin Nasıl Etki Eder?

Ter bezlerini uyaran sinir uçlarından asetilkolin salınımını geçici olarak bloke eder. Sinir ile ter bezi arasındaki iletim durduğu için o bölgedeki terleme belirgin şekilde azalır. Ter bezleri yok edilmez; etki geçicidir ve iletim yeniden kurulduğunda terleme geri döner.

Önce Şu Soru: Terlemenin Nedeni Ne?

Bu bölüm sayfanın en önemli kısmıdır ve işleme geçmeden önce yapılması gereken değerlendirmeyi anlatır.

Aşırı terleme iki farklı tabloya işaret edebilir:

Primer (birincil) hiperhidroz. Altta yatan bir hastalık yoktur. Genellikle ergenlik veya öncesinde başlar, belirli bölgelerde (koltuk altı, avuç içi, ayak tabanı, alın) ve simetrik olarak görülür, uykuda kaybolur ve çoğu zaman ailede benzer öykü bulunur. Botulinum toksin tedavisinin asıl endikasyonu budur.

Sekonder (ikincil) hiperhidroz. Terleme, başka bir durumun bulgusudur. Şu özellikler bu olasılığı akla getirir:

• Erişkin yaşta yeni başlaması

• Tüm vücutta yaygın olması, tek bölgeyle sınırlı olmaması

• Gece uykuda da devam etmesi

• Kilo kaybı, ateş, çarpıntı, halsizlik gibi bulguların eşlik etmesi

• Tek taraflı veya asimetrik olması

Sekonder hiperhidroz nedenleri arasında tiroid hastalıkları, diyabet ve kan şekeri düşüklüğü, menopoz, bazı enfeksiyonlar, lenfoma gibi hastalıklar ve bazı ilaçlar (bir kısım antidepresan, ağrı kesici, hormon ilacı) yer alır.

Bu durumda yapılması gereken, terlemeyi bastırmak değil nedenini bulmaktır. Uygun tetkikler istenir ve gerektiğinde ilgili branşa yönlendirme yapılır. Nedeni tedavi edildiğinde terleme çoğu zaman kendiliğinden düzelir.

Muayenede size ne zaman başladığı, gece devam edip etmediği ve hangi ilaçları kullandığınız ayrıntılı olarak sorulacaktır. Bu sorular işlemi geciktirmek için değil, gereksiz bir tedaviden ve atlanmış bir tanıdan korumak içindir.

Uygulanabilen Bölgeler

• Koltuk altı — en sık uygulanan ve en yüksek hasta memnuniyeti bildirilen bölge

• Avuç içi — etkilidir ancak uygulama daha ağrılıdır ve el kaslarında geçici güçsüzlük riski taşır

• Ayak tabanı — ağrılı bir uygulamadır, etki süresi diğer bölgelere göre genellikle daha kısadır

• Alın ve saç çizgisi

• Gövde ve diğer bölgesel alanlar

Tedavi Basamakları: Botulinum Toksin İlk Seçenek Değildir

Hiperhidroz tedavisinde basamaklı bir yaklaşım vardır ve her hasta doğrudan enjeksiyona geçmez:

1. Alüminyum klorür içeren topikal ürünler. İlk basamak tedavidir. Gece uygulanıp sabah yıkanır. Tahriş gelişirse uygulama sıklığı azaltılarak veya tahrişe yönelik ek tedaviyle sürdürülebilir. Doğru kullanıldığında hastaların önemli bir bölümünde yeterlidir.

2. İyontoforez. Özellikle avuç içi ve ayak tabanı terlemesinde etkili, ilaçsız bir yöntemdir. Cihaz evde de kullanılabilir.

3. Botulinum toksin. Yukarıdaki seçeneklerden yeterli fayda görülmediğinde veya bölgesel şiddetli terlemede uygulanır.

4. Ağızdan antikolinerjik ilaçlar ve cerrahi seçenekler. İleri basamaklarda değerlendirilir.

Bu sıralamayı bilmek önemlidir: daha basit ve ucuz bir seçenek denenmeden enjeksiyona geçmek çoğu durumda gerekli değildir.

İşlem Öncesi Değerlendirme

• Ayrıntılı öykü: başlangıç yaşı, bölge dağılımı, gece devam edip etmediği, aile öyküsü

• Kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi

• Gerekli görülürse tiroid fonksiyonları ve kan şekeri başta olmak üzere tetkikler

• Terleme şiddetinin değerlendirilmesi

• Gerektiğinde Minor (nişasta-iyot) testi ile terleyen alanın haritalanması

• Kontrendikasyonların değerlendirilmesi

Uygulama Nasıl Yapılır?

• Bölge temizlenir ve dezenfekte edilir

• Terleyen alan, gerektiğinde Minor testi ile işaretlenir

• Çok ince iğnelerle, belirli aralıklarla yüzeyel enjeksiyonlar yapılır

• İşlem yaklaşık 20-30 dakika sürer

• Avuç içi ve ayak tabanı gibi ağrılı bölgelerde topikal anestezik krem, soğutma veya gerektiğinde ek anestezi yöntemleri kullanılır

Sonuçlar

• İlk etki: 2-4 gün içinde

• Belirgin etki: yaklaşık 2 hafta

• Etki süresi: koltuk altında ortalama 6-9 ay; avuç içi ve ayak tabanında genellikle daha kısa

• Tekrar uygulama, etkinin azalmasıyla planlanır

Etki süresi kişiden kişiye ve bölgeye göre değişir; tek bir süre vermek doğru olmaz.

Olası Yan Etkiler ve Riskler

Sık ve geçici:

• Enjeksiyon bölgesinde ağrı ve hassasiyet

• Morarma ve hafif şişlik

Bölgeye özgü:

• Avuç içi uygulamasında el kaslarında geçici güçsüzlük. Kavrama gücünde azalma, ince el işlerinde zorlanma görülebilir. Genellikle birkaç hafta içinde düzelir, ancak el becerisine dayalı iş yapanların bunu önceden bilmesi gerekir.

• Alın uygulamasında kaş ve göz kapağında geçici düşüklük

Kompansatuvar terleme: Uygulanan bölgede terleme azaldığında vücudun başka bölgelerinde terlemenin artması. Cerrahi tedaviye (sempatektomi) kıyasla enjeksiyon sonrası çok daha az görülür, ancak "hiç olmaz" demek doğru değildir.

Uygulanmadığı Durumlar

• Gebelik ve emzirme dönemi

• Nöromusküler hastalıklar (myastenia gravis, Eaton-Lambert sendromu, ALS ve benzeri) — bilgi verilmesi gereken bir durum değil, kontrendikasyondur

• Ürün bileşenlerine bilinen aşırı duyarlılık

• Uygulama bölgesinde aktif cilt enfeksiyonu

• Aminoglikozid grubu antibiyotik kullanımı

İşlem Öncesi

1. Kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri bildirin — bazı ilaçlar terlemenin nedeni olabilir.

2. Kan sulandırıcı ilaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayın. Kalp, ritim veya damar hastalığı nedeniyle kullanılan antikoagülan ve antiagregan ilaçların kesilmesi inme ve kalp krizi riski taşır. Bu ilaçlar yalnızca reçete eden hekimin onayıyla düzenlenir. Kesilmediğinde morarma ihtimali artar; bu kabul edilebilir bir sonuçtur.

3. Koltuk altı uygulamasında bölgeyi işlemden 2-3 gün önce tıraş edin, işlem gününde değil; taze tıraş tahriş ve enfeksiyon riskini artırır.

4. Son 24 saat antiperspiran kullanmayın.

5. Uygulama bölgesinde aktif enfeksiyon varsa işlem ertelenir.

İşlem Sonrası

1. İlk 4 saat bölgeye masaj yapmayın, ovalamayın.

2. 24 saat ağır egzersizden kaçının.

3. İşlem günü çok sıcak duş, sauna ve hamamdan kaçının.

4. Gerekirse kısa süreli soğuk uygulama yapabilirsiniz.

5. 24 saat deodorant ve antiperspiran kullanmayın.

6. Koltuk altında 24-48 saat tıraş yapmayın.

Ne Zaman Hekiminize Başvurmalısınız?

• Beklenenden fazla ağrı, şişlik veya kızarıklık

• Ateş yükselmesi

• Uygulanan bölgede belirgin ve düzelmeyen kas güçsüzlüğü

• Yaygın kas güçsüzlüğü, yutkunma güçlüğü veya nefes darlığı

• Alerjik reaksiyon belirtileri

Sık Sorulan Sorular

Vücudumun ter dengesi bozulur mu?
Uygulama bölgeseldir ve vücudun ısı düzenleme kapasitesi korunur. Bununla birlikte, çok geniş alanlara uygulama yapıldığında veya birden fazla bölge aynı anda tedavi edildiğinde diğer bölgelerde terlemede artış görülebilir. Uygulama alanı bu nedenle planlanarak belirlenir.

İşlem ağrılı mıdır?
Koltuk altında rahatsızlık genellikle hafiftir. Avuç içi ve ayak tabanı belirgin şekilde daha ağrılıdır; bu bölgelerde ek ağrı kontrolü yöntemleri kullanılır.

Terleme tamamen duracak mı?
Hayır. Belirgin şekilde azalır ancak tamamen durmaz ve durması da hedeflenmez. Fizyolojik terleme sürer.

Kalıcı bir tedavi mi?
Hayır, etki geçicidir. Tekrar uygulamalarla uzun süreli kontrol sağlanabilir.

Kıyafetlerimdeki lekelenme azalır mı?
Terleme azaldığı ölçüde lekelenme de azalır. Ancak kumaş lekeleri terin yanı sıra antiperspiran içeriklerinden de kaynaklanabilir.

Daha ucuz bir seçenek var mı?
Evet. Alüminyum klorür içeren topikal ürünler ilk basamak tedavidir ve doğru kullanıldığında birçok hastada yeterli olur. Avuç içi ve ayak tabanında iyontoforez etkili bir seçenektir. Bunlar denenmeden enjeksiyona geçmek çoğu durumda gerekli değildir.

Hamilelik ve emzirmede uygulanır mı?
Hayır.

​

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Tedavi planı muayene sonrası kişiye özel belirlenir.