Mantar Hastalıkları: Tanı ve Tedavi

Mantar enfeksiyonları en sık görülen deri hastalıklarındandır. Aşağıda nasıl seyrettiklerini, uzun süreli tedaviye başlamadan önce tanının neden doğrulanması gerektiğini ve hastalığın tekrarlamaması için ne yapılması gerektiğini bulacaksınız.

Nedir?

Hastalığa dermatofitler, mayalar ve küf mantarları neden olur. Sıcak ve nemli ortamda kolay çoğalır; derinin farklı katmanlarını, tırnakları ve kılları tutabilirler.

Başlıca Formlar

Tinea pedis (ayak mantarı) Parmak aralarında pullanma ve çatlaklar, ayak tabanında kuruluk ve kalınlaşma, bazen veziküller. Sıklıkla yıllarca ve neredeyse fark edilmeden seyreder; bu sırada tırnaklar ve çevredeki kişiler için kaynak oluşturmayı sürdürür.

Tinea corporis (vücut mantarı) Kenarı daha aktif ve pullu, ortası açılma eğiliminde yuvarlak veya oval lezyonlar. Çocuklarda çoğu zaman kedi ve köpek teması ile ilişkilidir.

Tinea capitis (saçlı deri mantarı) Pullu alanlar, kırık saçlar ve seyrelme. Ağırlıklı olarak çocuklarda görülür. Topikal tedaviyle iyileşmez — ağızdan ilaç kullanımı gerekir, bu nedenle hekim başvurusu zorunludur.

Onikomikoz (tırnak mantarı) Tırnakta kalınlaşma, renk değişimi, ufalanma, tırnak yatağından ayrılma. Genellikle ayak başparmağından başlar ve yıllar içinde yavaşça ilerler.

Belirtiler

• Kaşıntı

• Kızarıklık

• Pullanma

• Yanma hissi

• Özellikle parmak aralarında çatlaklar

• Veziküller

• Tırnakta renk, kalınlık ve yapı değişikliği

Kolaylaştırıcı Faktörler

• Aşırı terleme

• Nemli ortamlar

• Dar ve sentetik ayakkabı

• Bağışıklığın zayıflaması

• Diyabet

• Ortak duş, havuz, spor salonu

• Fazla kilo

• Bacaklarda dolaşım bozukluğu

• Tırnak travmaları, ayakkabı basıncı dâhil

Tanı Neden Doğrulanmalı?

Burası kritik nokta ve en çok zaman ile paranın kaybedildiği yer.

Mantar gibi görünen her şey mantar değildir. Tırnak değişiklikleri travma ve ayakkabı basıncı, tırnak psoriasisi, liken planus ve dolaşım bozukluğu sonucu da ortaya çıkabilir. Farklı çalışmalarda, mantar şüphesiyle değerlendirilen tırnakların önemli bir bölümünün incelemede enfekte olmadığı gösterilmiştir. Oysa onikomikoz tedavisi aylarca süren ağızdan ilaç kullanımı demektir. Böyle bir kürü doğrulama yapmadan başlatmak doğru değildir.

Deride ise egzama, psoriasis, pitiriazis rozea ve granüloma annulare benzer görünüm verebilir.

Nasıl doğrulanır? Muayene, tırnak dermoskopisi, kazıntı örneğinin mikroskobik incelemesi, gerektiğinde kültür veya PCR. Sonuç genellikle kısa sürede alınır ve aylarca sürecek bir tedaviye gerek olup olmadığını bu belirler.

"Alerji Diye Tedavi Ettik, Daha da Yayıldı"

Mantar lezyonuna kortizonlu krem sürüldüğünde kaşıntı ve kızarıklık geçici olarak azalır, ancak mantar çoğalmaya devam eder. Lezyon tipik görünümünü kaybeder — keskin, pullu kenar silinir — ve tanınması güçleşir. Bu değişmiş tablo hekimlerce bilinir ve tedavinin uzamasının sık nedenlerinden biridir.

Bu nedenle: "alerji" veya "egzama" inatla geçmiyorsa, büyüyorsa veya kenarından yayılıyorsa, kortizonlu tedaviyi artırmak yerine mantar enfeksiyonu dışlanmalıdır.

Tedavi

Topikal Tedavi

Antifungal krem, sprey ve solüsyonlar. Sınırlı deri tutulumunda yeterlidir.

Önemli kural: Tedavi, cilt sağlıklı görünmeye başladıktan sonra 1-2 hafta daha sürdürülür. Görünüm düzelir düzelmez bırakmak, hastalığın geri dönmesinin en sık nedenidir.

Ağızdan Tedavi

Tırnak ve saçlı deri tutulumunda, yaygın lezyonlarda ve topikal tedavinin yetersiz kaldığı durumlarda gereklidir. Kür uzundur. İlaç, kullanılan diğer ilaçlar dikkate alınarak seçilir: antifungaller birçok ilaçla etkileşir ve bu, özellikle kalp-damar hastalıkları gibi sürekli tedavi alanlarda önem taşır. Uzun süreli kullanımda kan değerlerinin takibi gerekebilir.

Tırnak Yavaş Uzar — Bu Başarısızlık Değildir

Tedavi tam anlamıyla başarılı olsa bile tırnak hemen düzelmez: hastalıklı kısmın uzayıp kesilmesi gerekir. Ayaklarda bu 9-12 ay sürer. Sonucu, tırnağın tamamına bakarak değil, dipten yeni uzayan kısma bakarak değerlendirin.

Ayakkabı ve Çorap

Ayak mantarında yeniden enfeksiyon çoğunlukla kişinin kendi ayakkabısından olur. Ayakkabının antifungal ürünle işlenmesi, dönüşümlü kullanılması ve tam olarak kurutulması tedavinin zorunlu parçasıdır, ek tavsiye değil.

Tırnakla Birlikte Ayak Derisi de Tedavi Edilmelidir

Tırnak tutulumu varsa, hiç şikayet vermese bile hemen her zaman ayak derisinde de mantar bulunur. Tedavi edilmezse uzayan tırnağı yeniden enfekte eder. Aynı nedenle ev halkının da değerlendirilmesi ve gerekiyorsa tedavi edilmesi yerinde olur.

Korunma

• Ayakları kuru tutmak, parmak aralarını iyice kurulamak

• Çorapları her gün değiştirmek, doğal malzemeleri tercih etmek

• Ayakkabıları dönüşümlü kullanıp kurumasını sağlamak

• Havuz, duş ve spor salonlarında terlik kullanmak

• Ortak havlu, terlik ve manikür aleti kullanmamak

• Diyabeti kontrol altında tutmak: bu durumda enfeksiyonlar daha ağır seyreder ve daha sık tekrarlar

• Tırnaktaki ilk değişiklikte, henüz küçük bir bölümü tutulmuşken hekime başvurmak — bu evrede tedavi hem kısa hem kolaydır

 

Sık Sorulan Sorular

 

Mantar hastalıkları bulaşıcı mıdır?

Evet. Doğrudan temasla, ortak eşya kullanımıyla ve ortak kullanılan nemli alanlarda (havuz, duş, soyunma odası) bulaşır. Bu nedenle başkasının havlusu, terliği ve manikür aleti kullanılmamalıdır.

Tedavi ne kadar sürer?

Deri tutulumu genellikle 2-4 haftalık topikal tedaviyle düzelir. Tırnak çok daha uzun süre gerektirir: ilaç küründen sonra tırnağın görünümü uzadıkça düzelir, ayaklarda 9-12 ayı bulur.

Ev yöntemleri işe yarar mı — sirke, tentürdiyot, çay ağacı yağı?

Hayır. Bunların hiçbiri tırnağın içine, mantarı yok edecek miktarda geçmez; yoğun sirke ve tentürdiyot ise tırnak çevresindeki cildi tahriş ederek sonraki tedaviyi zorlaştırabilir. Bu yöntemlere harcanan yıllar sık karşılaşılan bir tablodur: bu sürede tutulum komşu tırnaklara yayılır ve tedavi daha uzun hale gelir.

Tekrar etmemesi için ne yapmalıyım?

Ayakları kuru tutmak, ayakkabıyı işlemek ve dönüşümlü kullanmak, ortak duşlarda terlik giymek, kişisel eşyaları paylaşmamak ve varsa diyabeti kontrol altında tutmak. Ayrıca yalnızca tırnağı değil, ayak derisini de tedavi etmek gerekir.

Tedavi sırasında spor yapabilir miyim?

Evet. Önemli olan ıslak kıyafet ve ayakkabıda kalmamaktır: antrenman sonrası duş almak, parmak aralarını iyice kurutmak, temiz çorap giymek ve ayakkabıyı kurutmak.

Çocuğumda kediden bulaşan mantar var, ne yapmalıyım?

Çocuğu hekime gösterin ve kendi başınıza tedaviye başlamayın. Saçlı deri tutulumunda topikal tedavi yeterli değildir, ağızdan ilaç gerekir. Aynı zamanda hayvanı veterinere göstermek ve evdeki diğer çocukları da değerlendirmek gerekir.

 

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Tedavi planı muayene sonrası kişiye özel belirlenir.