​

Liken planus; deriyi, ağız içini, genital bölgeyi, tırnakları ve saçlı deriyi etkileyebilen kronik inflamatuvar bir hastalıktır.

Nedir?

Bağışıklık sistemindeki T hücrelerinin deri ve mukozadaki hücrelere yönelmesiyle ortaya çıkan, immün aracılı bir hastalıktır. Bulaşıcı değildir ve alerjik bir reaksiyon değildir.

Tutulan bölgeye göre seyri belirgin şekilde değişir. Deri tutulumu çoğu zaman kendiliğinden gerilerken, saçlı deri ve tırnak tutulumu geciktiğinde kalıcı hasar bırakabilir.

Belirtiler

Deri tutulumu

• Mor-menekşe renkli, parlak, düz tepeli papüller

• Yoğun kaşıntı

• Wickham çizgileri (yüzeyde ağsı beyaz çizgilenme)

• Simetrik yerleşim; en sık bilek iç yüzü, ön kol, bacak ön yüzü, bel

• Köbner fenomeni: çizik ve travma bölgelerinde çizgisel yeni lezyonlar

• İyileşme sonrası aylarca kalabilen koyu renk değişikliği

Ağız içi tutulumu

• Yanaklarda beyaz, ağsı çizgilenme

• Kızarık, aşınmış (eroziv) alanlar

• Yanma, ağrı, baharatlı ve asitli gıdalara hassasiyet

Beyaz ağsı form çoğu zaman şikayet vermez ve tedavi gerektirmeyebilir. Eroziv form ağrılıdır, tedavi ve düzenli izlem gerektirir.

Genital tutulum
Kadınlarda vulvada yanma, ağrı, ilişkide ağrı ve zamanla yapışıklık ve daralma; erkeklerde glans üzerinde halka şeklinde lezyonlar. Sıklıkla mantar sanılır ve yıllarca tanı almaz.

Tırnak tutulumu

• İncelme ve boyuna çizgilenme

• Tırnak plağında yarıklanma

• Pterjium: tırnak eti dokusunun tırnak yatağına yapışması

• Tırnak kaybı

Pterjium geliştikten sonra tırnak geri kazanılamaz. Şüphe durumunda tedavi geciktirilmemelidir.

Saçlı deri tutulumu (liken planopilaris)

• Saç çıkış noktalarında kızarıklık ve pullanma

• Kaşıntı, yanma, hassasiyet

• Parlak, düz, saç çıkışı olmayan alanlar

Bu form iz bırakan saç dökülmesi yapar; kaybedilen saç geri gelmez. Tedavinin amacı mevcut saçı korumaktır. Alt tipi olan frontal fibrozan alopeside saç çizgisi alından geriye çekilir, kaşlar incelir; menopoz sonrası kadınlarda sıklığı artmıştır ve "yaşa bağlı seyrelme" sanılarak geç kalınır.

Tetikleyen ve İlişkili Faktörler

İlaçlar. Bazı ilaçlar liken planusa çok benzeyen döküntü yapar (likenoid ilaç erüpsiyonu): tansiyon ilaçları, idrar söktürücüler, bazı ağrı kesiciler, sıtma ilaçları. Sorumlu ilaç değiştirildiğinde tablo gerileyebilir. Muayeneye ilaç listenizle gidin.

Dental malzemeler. Ağız içi lezyon dolgunun tam karşısındaysa likenoid kontakt reaksiyon düşünülür; yama testiyle doğrulanır, malzeme değişimiyle düzelebilir.

Diğer: Hepatit C (özellikle ağız içi tutulumda araştırılır), diğer otoimmün hastalıklar, stres, travma ve sürtünme.

Tipleri

Klasik, hipertrofik, atrofik, oral, genital, folliküler (liken planopilaris), büllöz.

Tanı

Klinik muayene ve dermoskopi; tanının doğrulanması için genellikle biyopsi; saçlı deride trikoskopi; hepatit C testi; ilaç öyküsünün ayrıntılı sorgulanması; gerektiğinde yama testi.

Tedavi

Topikal: Kortikosteroidler (ağızda jel/solüsyon formları), kalsinörin inhibitörleri, intralezyonel kortikosteroid (hipertrofik lezyon, tırnak, saçlı deri), nemlendiriciler.

Sistemik: Kısa süreli oral kortikosteroid, retinoidler, immünsüpresif ilaçlar, hidroksiklorokin (özellikle saçlı deride).

Fototerapi: Yaygın deri tutulumunda dar bant UVB ve PUVA.

Ne zaman tedavi edilmez? Şikayetsiz, beyaz ağsı ağız içi formunda izlem yeterli olabilir. Saçlı deri, tırnak ve eroziv genital tutulumda beklemek doğru değildir — hasar kalıcıdır.

Antihistaminikler: Liken planustaki kaşıntı histamin aracılı olmadığından tek başına yeterli değildir; kaşıntı inflamasyon kontrolüyle geçer.

Günlük Yaşam

Kaşımaktan kaçınmak (Köbner); ağız içi tutulumda baharatlı, asitli ve çok sıcak gıdalardan kaçınmak, alkolsüz gargara ve yumuşak fırça; sigara ve alkolü bırakmak; düzenli diş hekimi kontrolü; genital tutulumda sabun yerine yumuşak temizleyici; kalan lekeler için güneş koruması.

Ağız İçi Liken Planus ve Kanser Riski

Uzun süreli ağız içi tutulumda düşük oranda ağız kanseri riski vardır; risk eroziv formlarda, sigara ve alkol kullananlarda daha yüksektir. Pratik karşılığı panik değil düzenli izlemdir: iyileşmeyen yara, sertleşen alan, büyüyen kabartı veya tabloda değişiklikte biyopsi yapılır.

 

Sık Sorulan Sorular

Bulaşıcı mıdır?

Hayır, immün aracılı bir hastalıktır, kişiden kişiye geçmez.

Ne kadar sürer?

Deri lezyonları çoğu olguda 1-2 yılda geriler. Ağız içi ve genital tutulum daha uzun sürebilir. Saçlı deri ve tırnakta süreden çok ne kadar erken tedavi edildiği belirleyicidir.

Koyu lekeler kalıcı mı?

Genellikle hayır; inflamasyon sonrası koyulaşma aylar içinde açılır. Güneş koruması süreci hızlandırır.

Tekrarlayabilir mi?

Evet, yıllar sonra da tekrar edebilir.

Saçlarım geri gelir mi?

Liken planopilariste kaybedilen kökler kalıcı hasar görür, geri gelmez. Tedavi hastalığı durdurup mevcut saçı korumayı hedefler.

İlacım neden olmuş olabilir mi?

Evet. Kullandığınız tüm ilaçları bildirin; ilaç ilişkili olgularda tedavi tamamen farklı ilerler.

Hamilelikte tedavi?

Öncelikle güvenli topikal seçeneklerle. Sistemik tedavi gerekiyorsa fayda-risk değerlendirmesiyle, ilgili hekimlerle birlikte planlanır.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz.