PRP tedavisi: saç dökülmesinde ve ciltte gerçekten ne yapar?

Muayenehanemde en çok sorulan işlemlerden biri PRP. Kırklareli merkezden, Lüleburgaz'dan, Babaeski ve Vize'den, zaman zaman Edirne'den gelen hastaların çoğu aynı cümleyle giriyor: "Hocam bende saç dökülmesi var, PRP yaptırsam olur mu?"

Cevabı çoğu zaman "olur" ama tek başına değil ve her dökülmede değil. Bu yazıda PRP'nin ne olduğunu, hangi durumlarda işe yaradığını, hangi durumlarda zaman kaybı olduğunu ve uygulamanın nasıl yapıldığını anlatacağım.

PRP nedir?

PRP, "platelet rich plasma" yani trombositten zengin plazma demek. Kişinin kendi kanından hazırlanır. Dışarıdan hiçbir ilaç, dolgu maddesi ya da kök hücre eklenmez.

Kandaki trombositler pıhtılaşmadan sorumlu hücreler olarak bilinir ama içlerinde onarımı başlatan büyüme faktörleri de taşır: PDGF, VEGF, TGF-beta, EGF, IGF-1. Vücut bir yerini kestiğinde iyileşmeyi başlatan sinyaller bunlar. PRP'de yapılan şey basit: bu hücreleri normal kandaki oranının birkaç katı yoğunlukta ayırıp, onarım istediğiniz bölgeye vermek.

Yani PRP bir ilaç değil, dokunun kendi onarım sinyalini yoğunlaştırma yöntemi.

Uygulama nasıl yapılıyor?

İşlem basamakları şöyle:

Koldan 8-20 ml kadar kan alınır. Bu kan özel tüplere konur ve santrifüjde döndürülür. Dönme sonunda kan kendi içinde katmanlara ayrılır; trombositten zengin plazma kısmı ayrı bir enjektöre çekilir. Elde edilen plazma, saçlı deriye ya da cilde çok ince uçlu iğnelerle, birkaç milimetre aralıklarla enjekte edilir.

Toplam süre 30-40 dakika. Bunun büyük kısmı kanın hazırlanması, enjeksiyon kısmı birkaç dakika sürüyor.

Ağrı konusunda dürüst olayım: hissedilir ama katlanılır düzeyde. Saçlı deride iğne girişleri kısa süreli batma şeklinde. Uygulamadan yarım saat önce anestezik krem ve işlem sırasında soğuk hava üflemesi rahatlığı ciddi biçimde artırıyor.

Bir de mevzuat tarafı var: PRP tıbbi bir işlemdir. Sağlık Bakanlığı düzenlemelerine göre yalnızca hekim tarafından ve sağlık kuruluşunda uygulanabilir. Güzellik merkezinde, kuaförde ya da "evde uygulama" şeklinde yapılması yasaldır demiyorum, yasal değil. Kan alma, santrifüj ve enjeksiyon zinciri sterilite gerektirir.

Saç dökülmesinde PRP

En sık kullanıldığı alan burası. Ama önce bir şeyi netleştirmek gerekiyor.

Saç dökülmesi bir teşhis değil, bir şikâyet. Ardında en az on farklı tablo olabilir. En sık ikisi androgenetik alopesi (erkek ve kadın tipi dökülme) ve telogen effluvium (stres, doğum, ateşli hastalık, demir eksikliği, tiroid sonrası dökülme). PRP'nin en anlamlı olduğu grup androgenetik alopesi.

Buna karşılık alopesi areata, liken planopilaris ya da frontal fibrozan alopesi gibi sikatrisyel (iz bırakan) dökülmelerde PRP doğru tedavi değil. Bu tablolarda foliküllerin iltihabi süreçle kalıcı olarak kaybolması söz konusudur ve yaklaşım tamamen farklıdır. Bu yüzden trikoskopi ile saçlı deri muayenesi yapmadan, ferritin, tiroid fonksiyonları, B12 ve D vitamini gibi tetkiklere bakmadan iğneye başlamak bence hatalı.

Kanıt durumu ne? Androgenetik alopeside yapılmış randomize çalışmaların meta-analizleri PRP sonrası saç yoğunluğunda ve tel kalınlığında artış bildiriyor. Ancak çalışmalar arasında kullanılan santrifüj protokolü, trombosit konsantrasyonu, seans sayısı ve aktivasyon yöntemi birbirinden farklı. Bu heterojenlik nedeniyle "şu kadar seansta şu kadar artış olur" diyen kesin bir tablo yok. Literatürün söylediği şey şu: destekleyici tedavi olarak etkili görünüyor, tek başına standart tedavilerin yerini almıyor.

Pratikte ben PRP'yi yalnız kullanmıyorum. Uygun hastada topikal minoksidil, gerekiyorsa oral tedaviler, eksik olan mineral ve vitaminlerin düzeltilmesi ve PRP birlikte planlandığında sonuç daha tatmin edici oluyor.

Beklenti yönetimi kısmı da önemli: PRP küçülmüş, incelmiş folikülü destekler. Yıllar önce tamamen kapanmış, parlak ve deri görünümüne dönmüş bir alanda yapacağı bir şey yoktur. Orada konuşulacak konu saç ekimidir.

Ciltte PRP

Yüzde PRP'nin hedefi kırışıklığı doldurmak değil, cilt kalitesini iyileştirmek. Kollajen üretiminin uyarılması, cilt tonunun ve doku parlaklığının düzelmesi, ince çizgilerde yumuşama beklenen etkiler.

Burada da net olalım: PRP dolgu değildir. Elmacık kemiğine hacim vermez, derin nazolabial çizgiyi kapatmaz. Bunları vaat eden bir anlatım gerçeği yansıtmaz.

PRP'nin ciltte en güçlü olduğu yer kombinasyon tedavileri. Özellikle akne izlerinde mikroiğneleme veya fraksiyonel lazer sonrası uygulanan PRP, hem iyileşme süresini kısaltıyor hem de tek başına yapılan işleme göre daha iyi doku düzelmesi sağlıyor. Göz altı bölgesinde ince cilt kalitesini düzeltmek için de kullanılıyor, ancak göz altı morluğunun sebebi damarsal ya da anatomik çukurluk ise PRP'den beklenti düşük tutulmalı.

Kaç seans gerekiyor?

Saçta yaygın uygulama 3-4 hafta arayla 3-4 seans, ardından yılda 2-3 kez idame. Ciltte de benzer bir kurgu kullanılıyor.

Görünür değişimin zamanlaması sabır gerektiriyor. Saçta ilk fark edilen şey genelde dökülmenin azalması, bu 6-8 hafta içinde olabiliyor. Yoğunluk artışı ise 3. aydan sonra konuşulur. İlk seansın ertesi günü aynaya bakıp değerlendirme yapmak anlamlı değil.

Kimlere uygun değil?

PRP kendi kanınızdan hazırlandığı için alerji riski yok denecek kadar az. Yine de her hastaya uygun bir işlem değil.

Trombosit sayısı düşük olanlarda ya da trombosit fonksiyon bozukluğu olanlarda, aktif hematolojik hastalık ya da tedavi görülen kanser varlığında, işlem bölgesinde aktif enfeksiyon (örneğin saçlı deride yaygın folikülit) olduğunda, ileri karaciğer hastalığında ve kan sulandırıcı kullanan hastalarda karar hekime aittir ve çoğu zaman işlem yapılmaz. Gebelik ve emzirme döneminde de tercih edilmiyor.

Kontrol altında olmayan diyabet, ağır anemi ve yoğun sigara kullanımı sonucu olumsuz etkileyen faktörler arasında. İşlemden 5-7 gün önce ağrı kesici olarak kullanılan bazı ilaçların (aspirin, ibuprofen gibi) bırakılması isteniyor; bunları düzenli kullanıyorsanız randevu öncesi mutlaka söyleyin.

İşlem sonrası nasıl geçiyor?

Enjeksiyon bölgesinde kızarıklık, hassasiyet ve hafif şişlik olağan. Bunlar birkaç saat ile bir gün içinde geriliyor. Alın bölgesine yapılan uygulamalarda ertesi sabah geçici ödem görülebiliyor. Nadiren küçük morluklar oluşuyor.

Aynı gün işe dönmek mümkün. İlk 24 saat sıcak duş, sauna, ağır spor ve havuz önerilmiyor. Saç uygulamalarında aynı gün saç yıkanmaması, cilt uygulamalarında makyajın ertesi güne bırakılması isteniyor.

PRP, saç mezoterapisi ve diğerleri karışıyor

Bu üçü sık karıştırılıyor, kısaca ayıralım.

PRP kişinin kendi kanından hazırlanır, içeriği kişiye özeldir. Saç mezoterapisi ise hazır üretilmiş vitamin, aminoasit ve peptit karışımlarının uygulanmasıdır; içerik standarttır. Son yıllarda konuşulan ekzozom bazlı ürünler ise farklı bir kategoridir ve Türkiye'deki ruhsat durumları ürün bazında değişir. Bu üçü birbirinin alternatifi gibi sunuluyor ama etki mekanizmaları ve kanıt düzeyleri aynı değil. Hangisinin uygun olduğu, dökülmenin tipine ve kişinin tablosuna göre belirlenir.

Sık sorulan sorular

PRP ile dökülen saçlar geri gelir mi? İncelmiş ve minyatürleşmiş foliküller desteklenebilir. Tamamen kaybolmuş foliküller geri gelmez. Bu ayrımı muayenede trikoskopi ile değerlendiriyoruz.

Ağrılı bir işlem mi? Enjeksiyon sırasında batma hissi oluyor. Anestezik krem ve soğutma ile çoğu hasta rahatça tamamlıyor.

Yaz aylarında yapılabilir mi? Evet. PRP güneşe duyarlılık oluşturan bir işlem değil. Yine de uygulama günü yoğun güneş maruziyeti ve denize girmek önerilmiyor.

Kan alındıktan sonra halsizlik olur mu? Alınan miktar rutin tahlil için alınan kandan çok farklı değil. Aç karnına gelinmemesi ve işlem öncesi su içilmiş olması yeterli.

Erkek ve kadın uygulaması farklı mı? Uygulama tekniği benzer, tedavi planı farklı. Kadınlarda dökülmenin ardında hormonal ve metabolik nedenler daha sık olduğu için tetkik basamağı daha kapsamlı ilerliyor.

Bir seans yeterli olur mu? Genelde olmuyor. Tek seansla değerlendirme yapmak, antibiyotiği bir gün kullanıp bırakmaya benziyor.

Kırklareli, Lüleburgaz ve Edirne'den gelen hastalar için pratik notlar

Muayenehanem Kırklareli merkezde, İstasyon Mahallesi Edirne Caddesi üzerinde. Lüleburgaz'dan araçla yaklaşık 35-40 dakika, Babaeski'den 25-30 dakika, Vize ve Pınarhisar tarafından 40-60 dakika, Edirne'den ise yaklaşık bir saatlik mesafede.

Şehir dışından gelen hastalar için tavsiyem şu: PRP seansları 3-4 hafta arayla planlandığı için ilk görüşmede takvimin tamamını birlikte çıkarmak işi kolaylaştırıyor. Böylece Lüleburgaz ya da Edirne'den her seferinde yeniden randevu ayarlamak yerine dört seansın günleri baştan belirlenmiş oluyor.

İlk randevuda saçlı deri muayenesi ve trikoskopi yapıldığı için o gün doğrudan işleme geçilmeyebilir. Elinizde son 6 ay içinde yapılmış kan tahlili varsa (hemogram, ferritin, TSH, B12, D vitamini) yanınızda getirmeniz zaman kazandırır.

Özetle

PRP, doğru teşhis konmuş hastada işe yarayan, kendi kanınızla yapılan, güvenlik profili yüksek bir destek tedavisi. Her saç dökülmesinin cevabı değil ve tek başına kullanıldığında beklentiyi çoğu zaman karşılamıyor.

Karar vermeden önce yapılması gereken şey iğne değil, teşhis.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kişiye özel tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için dermatoloji uzmanına başvurunuz.