Cilt Kanseri: Belirtileri, Tanısı ve Korunma

Cilt kanseri, deri hücrelerinin anormal çoğalmasıyla ortaya çıkar. Erken tanı konulduğunda tedavi başarısı çok yüksektir.

Cilt Kanseri Tipleri

Bazal hücreli karsinom (BHK) En sık görülen cilt kanseri tipidir. Yavaş büyür, çok nadiren metastaz yapar. Güneş gören bölgelerde, özellikle yüzde ve burun çevresinde sıktır. Tedavi edilmediğinde çevre dokuya ilerleyerek yerel hasar oluşturur.

Yassı hücreli karsinom (YHK) İkinci sıklıkta görülür. Metastaz yapabilir. Kronik güneş hasarı olan bölgelerde, dudak ve kulakta daha risklidir. Genellikle aktinik keratoz gibi öncü lezyonlardan gelişir.

Malign melanom En tehlikeli tiptir; erken evrede metastaz yapabilir. Mevcut bir benden ya da doğrudan normal deriden gelişebilir. Erken tanı, seyri belirleyen en önemli faktördür.

Öncü Lezyon: Aktinik Keratoz

Yıllar içinde güneş gören bölgelerde ortaya çıkan, kabaca ve pürtüklü hissedilen, bazen daha çok elle fark edilen pembemsi pullu alanlardır. Kendisi kanser değildir, ancak bir kısmı zamanla yassı hücreli karsinoma dönüşür.

Önemi şudur: bu aşamada tedavisi basittir ve iz bırakmadan yapılabilir — kriyoterapi, topikal ilaçlar veya fotodinamik tedavi ile. Yüzde ve saçlı deride sürekli kabuklanan, tedaviye rağmen geri gelen pullu alanlar bu açıdan değerlendirilmelidir.

Risk Faktörleri

• Yoğun ve kümülatif güneş maruziyeti

• Açık ten, açık göz ve saç rengi, kolay yanma

• Çocukluk ve gençlikte geçirilmiş güneş yanıkları

• Çok sayıda ben veya atipik ben varlığı

• Ailede melanom öyküsü

• Daha önce cilt kanseri geçirmiş olmak — yeni bir cilt kanseri için en güçlü risk faktörlerinden biridir

• Bağışıklık sisteminin baskılanması; özellikle organ nakli sonrası immünsüpresif tedavi

• Solaryum kullanımı

• İleri yaş

• Radyasyon maruziyeti

Belirtiler

Bazal Hücreli Karsinom

• İnci benzeri, parlak, damarları görünen kabartı

• Ortası çökük, kenarı kabarık lezyon

• Kolay kanayan, kabuklanıp tekrar açılan yara

• Yavaş büyüyen, iyileşmeyen yara

Yassı Hücreli Karsinom

• Sert, kırmızı nodül

• Pullu, kabuklu, kalınlaşmış lezyon

• İyileşmeyen ülser

• Hızlı büyüyen, hassas veya ağrılı lezyon

Melanom: ABCDE Kuralı

• A — Asimetri

• B — Düzensiz sınırlar

• C — Renk düzensizliği veya birden fazla renk

• D — Çap artışı

• E — Evrim; zaman içinde değişim

Çap konusunda önemli bir not: Uzun süre kullanılan "6 mm üzeri" ölçütü tek başına güvenilir değildir. Melanomların önemli bir bölümü 6 mm'nin altındayken tanı alır. Küçük olması güvence sayılmamalıdır. Bu kuraldaki en değerli harf E'dir: değişim.

ABCDE'nin Kaçırdığı Form: EFG Kuralı

ABCDE kuralı, melanomun en ölümcül alt tipi olan nodüler melanomu çoğu zaman yakalayamaz. Çünkü bu lezyonlar simetrik, tek renkli ve düzgün sınırlı olabilir — yani ABCDE'ye göre "masum" görünür. Hızlı büyür ve derine ilerler.

Bu form için EFG ölçütü kullanılır:

• E (Elevated) — Ciltten kabarık

• F (Firm) — Sert kıvamlı

• G (Growing) — Birkaç hafta içinde büyüyen

Birkaç hafta içinde büyüyen, sert ve kabarık her lezyon, rengi ve şekli ne olursa olsun değerlendirilmelidir.

Çirkin Ördek Yavrusu Bulgusu

Bir kişinin benleri genellikle birbirine benzer. Diğerlerinden belirgin şekilde farklı görünen tek bir ben, kendi başına ABCDE ölçütlerini karşılamasa bile dikkat gerektirir. Pratikte bu bulgu, tek tek ölçütlerden daha kullanışlıdır.

Sık Atlanan Yerleşimler

Cilt kanseri yalnızca güneş gören bölgelerde olmaz. Ülkemizde ve çevre coğrafyada yaygın olan orta koyulukta ten tiplerinde melanom en sık akral bölgelerde görülür ve güneşle ilişkili değildir:

• Ayak tabanı ve avuç içi: Yeni ortaya çıkan, büyüyen, düzensiz renkli leke

• Tırnak: Tırnakta boyuna uzanan, genişleyen veya koyulaşan kahverengi-siyah bant. Bandın tırnak etine taşması (Hutchinson bulgusu) önemli bir uyarıdır. Travmaya bağlı kanamanın aksine bu bant tırnak uzadıkça yukarı doğru ilerlemez.

• Renksiz (amelanotik) melanom: Pembe veya ten renginde olabilir; siğil, nasır veya iyileşmeyen yara sanılarak aylarca yanlış tedavi edilebilir.

Bu yerleşimler geç fark edildiği için seyirleri daha kötüdür. Ayak tabanı ve tırnak muayenesi, ben kontrolünün ayrılmaz parçasıdır.

Hemen Başvurmayı Gerektiren Durumlar

• Haftalar içinde büyüyen, sert ve kabarık herhangi bir lezyon

• Bir aydan uzun süredir iyileşmeyen yara

• Tekrar tekrar kanayan lezyon

• Şekil, renk veya boyut değiştiren ben

• Tırnakta yeni ortaya çıkan veya genişleyen koyu bant

• Ayak tabanında yeni ortaya çıkan leke

• Diğerlerinden belirgin şekilde farklı görünen ben

Tanı Yöntemleri

• Dermatolojik muayene — tüm vücut, saçlı deri, ayak tabanı ve tırnaklar dâhil

• Dermoskopi — büyüteçli, polarize inceleme. Çıplak gözle ayırt edilemeyen yapıları gösterir; gereksiz eksizyonların azalmasını ve şüpheli lezyonların erken yakalanmasını sağlar

• Dijital takip — çok sayıda ve atipik beni olan kişilerde lezyonların görüntülenip belirli aralıklarla karşılaştırılması. Değişimi yakalamanın en güvenilir yolu budur

• Biyopsi — kesin tanı yalnızca patolojik incelemeyle konur

• Görüntüleme ve lenf nodu değerlendirmesi — tanı konduktan sonra, evreleme amacıyla

Tedavi Yaklaşımları

Cerrahi tedavi temel yöntemdir:

• Eksizyon; tipe ve derinliğe göre belirlenen güvenlik sınırlarıyla

• Mohs mikrografik cerrahi; yüz gibi doku korunmasının önemli olduğu bölgelerde ve nüks eden tümörlerde

• Melanomda gerektiğinde sentinel lenf nodu biyopsisi

• Rekonstrüktif cerrahi

Diğer yöntemler:

• Radyoterapi — cerrahinin uygun olmadığı durumlarda

• Melanomda immünoterapi ve hedefe yönelik tedaviler — ileri evrede

• Fotodinamik tedavi ve topikal tedaviler — aktinik keratoz ve seçilmiş yüzeyel bazal hücreli karsinomda

• Kriyoterapi — esas olarak aktinik keratoz için; kanser tedavisinde yeri sınırlıdır ve kesin tanı olmadan uygulanmamalıdır

Korunma

• SPF 30 ve üzeri geniş spektrumlu güneş koruyucu

• Miktar ve tekrar: Çoğu kişi gerekenden çok daha az sürüyor. Yüz ve boyun için yaklaşık bir çay kaşığı miktar, iki saatte bir ve yüzme veya terleme sonrası yenileme gerekir

• Güneşin en dik olduğu saatlerde gölgede kalmak

• Sık dokulu giysi, geniş kenarlı şapka, güneş gözlüğü

• Solaryum kullanmamak

• Ayda bir kez kendi kendine cilt kontrolü — ayak tabanları, parmak araları, tırnaklar ve saçlı deri dâhil

 

Sık Sorulan Sorular

​

Cilt kanseri tedavi edilebilir mi?

Evet. Özellikle erken evrede tanı konulduğunda tedavi başarısı çok yüksektir. Bu nedenle değişen lezyonların geciktirilmeden değerlendirilmesi önemlidir.

Ne sıklıkla ben kontrolü yaptırmalıyım?

Sıklık kişiye göre değişir ve herkes için geçerli tek bir aralık yoktur. Riski ortalama düzeyde olan kişilerde rutin yıllık tarama önerisi kanıtlarla desteklenmemektedir; burada esas olan aylık kendi kendine kontrol ve değişen bir lezyon fark edildiğinde başvurmaktır.

Düzenli aralıklarla muayene, riskin yüksek olduğu durumlarda anlamlıdır: çok sayıda veya atipik ben, ailede melanom öyküsü, daha önce geçirilmiş cilt kanseri, organ nakli veya immünsüpresif tedavi, yoğun güneş hasarı. Bu durumlarda uygun aralık muayenede belirlenir.

Güneş koruyucu tek başına yeterli midir?

Hayır. Koruyucu giysi, şapka, gölgede kalma ve saat seçimi ile birlikte kullanılmalıdır. Ayrıca "suya dayanıklı" ifadesi kalıcı koruma anlamına gelmez; yenileme gerekir.

Güneşten korunursam D vitaminim düşer mi?

Güneşten korunma ile D vitamini eksikliği arasındaki ilişki sanıldığı kadar güçlü değildir ve gerektiğinde eksiklik takviyeyle kolayca giderilebilir. D vitamini için bilinçli olarak yanacak şekilde güneşlenmek makul bir yol değildir.

Melanom dışındaki cilt kanserleri tehlikeli midir?

Bazal hücreli ve yassı hücreli karsinomların seyri melanoma göre daha iyidir. Ancak bazal hücreli karsinom tedavi edilmediğinde çevre dokuda ilerleyerek ciddi hasar bırakabilir; yassı hücreli karsinom ise metastaz yapabilir. İkisi de ihmal edilmemelidir.

Bütün benler alınmalı mı?

Hayır. Sağlıklı benlerin önleyici amaçla çıkarılması önerilmez ve koruma sağlamaz; çünkü melanomların önemli bir bölümü mevcut bir benden değil, doğrudan normal deriden gelişir. Yaklaşım, şüpheli lezyonun değerlendirilmesi ve gerekiyorsa çıkarılmasıdır.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Kesin tanı ancak muayene ve gerektiğinde patolojik inceleme ile konur.