Zona (Herpes Zoster): Belirtileri, Tedavisi ve Korunma

Zona, suçiçeği virüsünün yeniden aktifleşmesiyle ortaya çıkan, vücudun tek tarafında ağrılı döküntüyle seyreden bir enfeksiyondur.

Nedir?

Suçiçeğine neden olan virüs (varisella zoster virüsü), iyileşmeden sonra vücuttan tamamen kaybolmaz. Sinir düğümlerinde sessiz halde, bazen onlarca yıl boyunca kalır. Bağışıklık kontrolünün zayıflamasıyla yeniden aktifleşir, sinir boyunca ilerler ve o sinirin sorumlu olduğu deri alanında iltihaba yol açar.

Döküntünün karakteristik görünümü buradan gelir: vücudun tek tarafında, orta hattı geçmeyen şerit veya alan şeklinde.

Risk Faktörleri

• 50 yaş üstü olmak — temel faktör; yaşla birlikte virüs üzerindeki bağışıklık kontrolü zayıflar

• Bağışıklığı baskılayan hastalıklar

• Kemoterapi ve radyoterapi

• Uzun süreli kortikosteroid ve diğer immünsüpresif ilaç kullanımı

• Kronik hastalıklar, diyabet dâhil

• Belirgin stres ve yorgunluk

Belirtiler

İlk belirtiler (döküntüden 1-5 gün önce)

• Sınırlı bir deri alanında yanma, karıncalanma, ağrı veya artmış hassasiyet

• Bazen halsizlik ve hafif ateş

Bu evrede cilt henüz normal görünür ve ağrı; yerleşim yerine göre kalp, böbrek, bel fıtığı veya diş kaynaklı sanılabilir. Zaman kaybının başlıca nedeni budur.

Sonrasında

• Tek taraflı, şerit veya alan şeklinde döküntü

• İçi berrak sıvı dolu, dokunmakla ağrılı veziküller

• Kaşıntı ve yanma

• Sinir boyunca, bazen çok şiddetli olabilen ağrı

İlk 72 Saat: Bu Sayfadaki En Önemli Bilgi

Antiviral tedavi, döküntünün başlamasından itibaren 72 saat içinde başlandığında en etkilidir. Erken başlangıç hastalık süresini kısaltır, ağrının şiddetini azaltır ve deri iyileştikten sonra ağrının kalıcı hale gelme riskini düşürür.

Daha geç dönemde de bazı durumlarda antiviral verilir, ancak etkisi azalır. Bu nedenle tek taraflı ağrılı döküntüde "kendiliğinden geçer mi" diye beklenmemeli, muayene hafta sonuna ertelenmemelidir.

72 saati beklemeden, hemen başvurulması gereken durumlar:

• Döküntü yüzde, göz çevresinde, göz kapağında veya burun ucunda ise — göz tutulumu olabilir, acil göz hekimi değerlendirmesi gerekir

• Kulakta döküntü, baş dönmesi, kulak çınlaması veya yüz kaslarında güçsüzlük varsa — Ramsay Hunt sendromu belirtileridir

• Döküntü birden fazla bölgeye veya vücudun iki tarafına yayılıyorsa

• İmmünsüpresif tedavi alıyorsanız veya bağışıklığı baskılayan bir hastalığınız varsa

Komplikasyonlar

Postherpetik nevralji. Deri iyileştikten sonra devam eden, bazen aylarca süren ağrı. Hastalığın başlıca komplikasyonu ve zor tolere edilmesinin ana nedenidir. Risk yaşla birlikte belirgin şekilde artar. Erken antiviral tedavi gelişme olasılığını azaltır.

Göz tutulumu (oftalmik zona). Trigeminal sinirin oftalmik dalı tutulduğunda ortaya çıkar. Zamanında tedavi edilmezse kalıcı görme sorunlarına yol açabilir. Burun ucundaki döküntü, göz tutulumu açısından bilinen bir uyarı işaretidir.

Ramsay Hunt sendromu. Kulakta döküntüyle birlikte aynı tarafta yüz kaslarında güçsüzlük, bazen işitme kaybı ve baş dönmesi. Tedavinin erken başlaması gerekir; iyileşme doğrudan buna bağlıdır.

Bakteriyel enfeksiyon eklenmesi, kaşınmış veya açılmış veziküllerde.

Tanı

Olguların çoğunda tanı muayeneyle konur: tek bir sinirin alanına uyan tek taraflı döküntü yeterince karakteristiktir. Şüpheli ve atipik olgularda ve bağışıklığı baskılanmış hastalarda vezikül içeriğinden PCR incelemesi yapılır.

Tedavi

Antiviral ilaçlar — asiklovir, valasiklovir, famsiklovir. Tedavinin temelidir ve etkinliği doğrudan başlama zamanına bağlıdır.

Ağrı kontrolü. Ağrının şiddetine göre, basit analjeziklerden nöropatik ağrıya etkili ilaçlara kadar uzanan bir aralıkta düzenlenir. Bu hastalıkta ağrı sıklıkla olduğundan hafif değerlendirilir ve yetersiz tedavi edilir. Ağrınızı olduğu gibi, azaltmadan anlatın — akut dönemde ağrı kontrolü sonraki seyri de etkiler.

Cilt bakımı. Serin kompres, kurutucu solüsyonlar, bol kıyafet, vezikülleri patlatmamak.

Zona Bulaşıcı mıdır?

Zonanın kendisi bulaşmaz; yalnızca daha önce suçiçeği geçirmiş kişide gelişir. Ancak aktif döküntüsü olan kişi, suçiçeği geçirmemiş ve aşılanmamış birine virüsü bulaştırabilir ve o kişide suçiçeği gelişir.

Bulaş, vezikül içeriğiyle doğrudan temas yoluyla olur. Döküntü kıyafet veya pansumanla kapalıyken risk düşüktür ve tüm lezyonlar kabuklandıktan sonra ortadan kalkar. O zamana kadar yenidoğanlar, gebeler, suçiçeği geçirmemiş kişiler ve bağışıklığı baskılanmış kişilerle temastan kaçınılmalıdır.

Korunma: Aşılama

Riski azaltmanın en etkili yolu aşılamadır. Güncel zona aşısı canlı virüs içermez; virüsün bir proteini ile bağışıklık yanıtını güçlendiren bir bileşenden oluşur. Bu nedenle canlı aşıların uygulanamadığı, bağışıklığı baskılanmış kişilerde de kullanılabilir.

Uygulama: 2 doz, aralarında 2-6 ay olacak şekilde. İki doz da gereklidir; tek doz tam koruma sağlamaz.

Kimlere önerilir

• 50 yaş ve üzeri erişkinler

• İmmün yetmezliği olan veya immünsüpresif tedavi alan 18 yaş ve üzeri erişkinler — bu grupta hastalık daha ağır seyrettiği için yaş sınırı daha düşüktür

• Daha önce zona geçirmiş kişiler; hastalık tekrarlayabilir

• Daha önce canlı zona aşısı yapılmış kişiler

Etkinlik hakkında. Klinik çalışmalarda aşı, hem hastalığa hem postherpetik nevraljiye karşı yüksek koruma göstermiştir. Koruma düzeyi yaşa ve bağışıklık durumuna göre değişir ve yıllar içinde bir miktar azalmakla birlikte anlamlı düzeyde kalır. Sizin durumunuzda ne beklenmesi gerektiği muayenede değerlendirilir.

Olası yan etkiler. Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık ve şişlik; kas ağrıları, yorgunluk, baş ağrısı, bazen ateş ve titreme. Bu reaksiyonlar birçok aşıya kıyasla daha sık görülür ancak genellikle 2-3 günde geçer. Aşılamayı, ertesi günü yoğun olmayacak şekilde planlamak yerinde olur.

Aşılamanın ertelendiği veya yapılmadığı durumlar

• Aşı bileşenlerine alerji

• Ateşli akut hastalık — iyileşene kadar

• Aktif zona dönemi — aşı iyileşme sonrasında yapılır

• Gebelik — yeterli veri bulunmadığından ertelenir

Aşının Yerini Ne Tutmaz?

Yeterli uyku, düzenli egzersiz ve dengeli beslenme genel sağlığı destekler; ancak virüsün yeniden aktifleşmesini güvenilir şekilde önleyemez. Kanıtlanmış tek korunma yöntemi aşılamadır.

Sık Sorulan Sorular

Zona hastasından zona kapılır mı?

Hayır. Ancak suçiçeği geçirmemiş ve aşılanmamış bir kişi, vezikül içeriğiyle temas yoluyla suçiçeği kapabilir.

Zona tekrarlayabilir mi?

Evet. Geçirilmiş bir atak gelecek için koruma sağlamaz; bu nedenle aşı, daha önce hastalığı geçirmiş kişilere de önerilir.

Zona geçirdim, ne zaman aşı olabilirim?

Tam iyileşme sonrasında. Kesin zamanlamayı muayenede hekiminiz belirler.

Ağrı neden döküntüden önce başladı?

Virüs sinir düğümünde aktifleşip sinir boyunca ilerlediği için ağrı ve yanma, deri bulgularından önce ortaya çıkar. Bu nedenle başlangıç dönemi sıklıkla başka hastalıklarla karıştırılır.

Aşı sonrası yan etkiler ne kadar sürer?

Genellikle 2-3 gün.

Aşı masrafları sigorta kapsamında mıdır?

Ülkeye ve poliçe koşullarına göre değişir; sigorta şirketinizden bilgi almanız önerilir.

​

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Tedavi ve aşılama kararı muayene sonrasında hekim tarafından verilir.

​

Geciktirmeyin: Tek taraflı ağrılı döküntüde antiviral tedavi ilk 72 saatte en etkilidir.