Egzama ve Kontakt Dermatit: Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

"Egzama" halk arasında kaşıntılı, kızarık, pul pul veya sulantılı deri döküntülerinin hemen hepsi için kullanılan bir sözcüktür. Tıpta ise egzama (dermatit) tek bir hastalık değil, derinin iltihaplı tepkilerinden oluşan bir gruptur. Bu grubun en sık görülen üyelerinden biri, derinin dış etkenlerle temas etmesi sonucu gelişen kontakt dermatittir. Doğru tedavi, hangi egzama tipiyle karşı karşıya olduğumuzun bilinmesine bağlıdır; bu yüzden muayenehanemizde egzama şikâyetiyle gelen her hasta önce tipi ve tetikleyicisi açısından değerlendirilir.

Egzama tipleri: Hangisi sizde olabilir?

• Atopik dermatit: Genellikle çocuklukta başlayan, kuru ve kaşıntılı deriyle seyreden, alerjik yapıyla ilişkili kronik egzama. Ayrıntılar için atopik dermatit sayfamıza bakabilirsiniz.

• Kontakt dermatit: Deriye temas eden bir madde (deterjan, metal, kozmetik, boya, lateks, bitki) sonucu gelişen egzama. İrritan ve alerjik olmak üzere iki alt tipi vardır.

• El egzaması: Sık el yıkama, bulaşık, deterjan ve mesleki temaslarla sürekli tetiklenen, erişkinlerde en sık görülen egzama biçimlerinden biridir. Bkz. El egzaması neden geçmiyor?

• Seboreik dermatit: Yağlı bölgelerde (saçlı deri, kaş, burun kenarı) görülen kepekli kızarıklık. Bkz. seboreik dermatit.

• Numüler (diskoid) egzama, dishidrotik egzama ve staz dermatiti daha az görülen diğer tiplerdir.

Kontakt dermatit: İrritan mı, alerjik mi?

İrritan kontakt dermatit, derinin koruyucu bariyerinin tahriş edici maddelerle (deterjan, çözücü, sık su teması, sabun) doğrudan hasar görmesiyle oluşur; alerji gerektirmez ve yeterince maruz kalan herkeste gelişebilir. Alerjik kontakt dermatit ise bağışıklık sisteminin belirli bir maddeye (en sık nikel, kokular, koruyucular, saç boyası bileşenleri, lastik kimyasalları) duyarlılık kazanması sonucu ortaya çıkar; temastan 1–3 gün sonra kaşıntılı, kızarık, bazen su toplayan döküntü gelişir. Bu iki tip klinikte birbirine benzeyebilir; ayrım, öykü ve gerektiğinde yama (patch) testi ile yapılır.

Belirtiler

• Kaşıntı; çoğu hastada en rahatsız edici belirtidir

• Kızarıklık, ödem ve akut dönemde küçük su kabarcıkları, sızıntı

• Kronikleştiğinde derinin kalınlaşması, çatlaması ve pullanması

• Temas eden bölgeye sınırlı yerleşim (kolye bölgesinde nikel, el sırtında eldiven, kulak memesinde küpe gibi)

Tanı: Yama (patch) testi kimlere yapılır?

Egzama tanısı çoğunlukla muayeneyle konur; ancak tekrarlayan, bir türlü iyileşmeyen, el-yüz-göz kapağı yerleşimli veya mesleki egzamalarda alerjenin belirlenmesi tedaviyi kökten değiştirir. Yama testinde şüpheli maddeler sırt derisine küçük yamalar halinde uygulanır ve 48–96 saat sonra deri tepkisi okunur. Kan testleriyle ölçülen IgE alerji panelleri kontakt dermatit alerjenlerini göstermez; bu iki test sıkça karıştırılır.

Tedavi nasıl planlanır?

• Tetikleyiciden uzaklaşma: Belirlenen alerjen veya tahriş edicinin günlük yaşamdan çıkarılması tedavinin temelidir; alerjenin bulunduğu ürünler için yazılı bir liste verilir.

• Bariyer onarımı: Günde birkaç kez, özellikle su temasından sonra uygulanan nemlendirici ve bariyer kremler; sabun yerine sabunsuz temizleyiciler.

• Topikal kortikosteroidler: Alevlenmelerde, uygun güç ve süreyle. Doğru kullanıldığında güvenlidir; uzun süreli kontrolsüz kullanım ise deri incelmesine yol açar.

• Kalsinörin inhibitörleri ve yeni topikal moleküller: Yüz, göz kapağı ve kıvrım bölgeleri gibi hassas alanlarda ve uzun süreli kontrolde.

• Fototerapi, sistemik ilaçlar ve JAK inhibitörleri: Yaygın, dirençli ya da yaşam kalitesini ciddi bozan olgularda dermatoloji uzmanı takibinde.

• Enfeksiyon tedavisi: Kaşınan egzama sık sık mikrobik olarak enfekte olur; sarı kabuklanma varsa antibiyotik gerekebilir.

Ayrıca okuyun: Yama testi (alerji testi): egzamada hangi maddeye alerjiniz var?

Sık sorulan sorular

Egzama bulaşıcı mıdır? Hayır. Egzama tiplerinin hiçbiri kişiden kişiye bulaşmaz.

Kortizonlu krem zararlı mı? Dermatoloğun belirlediği güçte, sürede ve bölgede kullanılan topikal kortizon, egzama tedavisinin en iyi kanıtlanmış basamağıdır. Zarar, kontrolsüz ve uzun süreli kullanımdan doğar.

El egzaması tamamen geçer mi? Tetikleyici temas sürüyorsa tam iyileşme zordur; koruyucu eldiven, bariyer bakımı ve doğru tedaviyle çoğu hasta uzun süreli kontrol sağlar.

Kırklareli'de egzama muayenesi

Muayenehanemiz Kırklareli merkezdedir; Lüleburgaz'a yaklaşık 45 dakika, Edirne'ye yaklaşık 1 saat uzaklıktadır. Çalışma saatlerimiz Pazartesi–Cumartesi 10.00–18.15'tir. Egzama, kontakt dermatit ve el egzaması için dermatolojik muayene, gerektiğinde yama testi planlaması ve uzun süreli takip yapılmaktadır. Randevu için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir.