Zona Aşısı Türkiye'de: Kimlere Yapılır, Ne Zaman Yaptırılmalı?
Güncelleme tarihi: 3 gün önce
Zona aşısı Türkiye'de erişilebilir hale geldi ve muayenede en çok sorulan konulardan biri oldu. Kimin yaptırması gerektiği, ne zaman ve kaç doz uygulandığı konusunda net bilgi vereyim.
Zona nedir, neden önemlidir?
Suçiçeği geçiren herkeste virüs vücuttan tamamen atılmaz; sinir gangliyonlarında sessiz kalır. Bağışıklık yaşla birlikte zayıfladığında veya baskılandığında yeniden aktifleşir ve tek taraflı, bant şeklinde ağrılı bir döküntü olarak ortaya çıkar. Buna zona denir.
Zona hastalığının kendisi için: Zona (herpes zoster): ilk belirtiler, 72 saat kuralı, bulaşır mı, ne kadar sürer?
Asıl sorun döküntü değil, sonrasıdır. Hastaların bir bölümünde döküntü iyileştikten sonra aylarca, bazen yıllarca süren sinir ağrısı (postherpetik nevralji) kalır. Bu ağrı uykuyu, çalışmayı ve günlük hayatı ciddi biçimde bozabilir ve tedavisi zordur. Aşının asıl değeri, bu tablodan koruması.
Hangi aşı kullanılıyor?
Güncel olarak kullanılan aşı, rekombinant adjuvanlı zoster aşısıdır. Canlı virüs içermez — bu, bağışıklığı baskılanmış kişilerde de uygulanabilmesini sağlayan temel özelliktir. Eski nesil canlı zayıflatılmış aşıdan farkı budur.
Kaç doz, hangi aralıkla?
İki doz halinde, kas içine uygulanır. İkinci doz genellikle birinci dozdan 2-6 ay sonra yapılır. Bağışıklığı baskılanmış kişilerde bu aralık daha kısa tutulabilir. Tek doz koruma için yeterli değildir; ikinci doz atlanırsa beklenen korumaya ulaşılmaz.
Kimlere öneriliyor?
• 50 yaş ve üzeri sağlıklı erişkinler
• 18 yaş üzeri, hastalığı veya tedavisi nedeniyle bağışıklığı baskılanmış kişiler
• Daha önce zona geçirmiş olanlar — geçirmiş olmak tekrarlamayacağı anlamına gelmez, aşı yine önerilir
• Suçiçeği geçirdiğini hatırlamayanlar — Türkiye'de erişkinlerin büyük çoğunluğu geçirmiştir, rutin test gerekmez
Ne kadar koruyor?
Klinik çalışmalarda 50 yaş üzerinde zonaya karşı koruma %90'ın üzerinde bildirilmiştir ve postherpetik nevralji riskini de belirgin azaltır. Koruma yıllar içinde bir miktar azalır, ancak takip verilerinde uzun süre yüksek seyretmektedir. Bugün için rutin bir rapel önerisi yoktur.
Yan etkileri
Bu aşının reaktojenitesi belirgindir; yani yan etki oranı düşük bir aşı değildir ve bunu hastaya önceden söylemek gerekir. Enjeksiyon yerinde ağrı çok sık görülür. Yorgunluk, kas ağrısı, baş ağrısı ve hafif ateş 1-3 gün sürebilir ve genellikle ikinci dozda daha belirgindir. Bu tablo aşının çalıştığının göstergesidir, alerjik reaksiyon değildir.
Uygulamayı yoğun bir iş gününün veya seyahatin hemen öncesine koymamak, pratikte işi kolaylaştırır.
Kimlere yapılmaz, ne zaman ertelenir?
• Aşı bileşenlerine karşı ciddi alerjik reaksiyon öyküsü olanlar
• Aktif zona atağı sırasında — atak geçtikten sonra planlanır
• Ateşli akut hastalık döneminde — iyileşene kadar ertelenir
• Gebelikte veri sınırlı olduğu için genellikle doğum sonrasına bırakılır
Nasıl uygulanıyor?
Aşı reçete ile temin edilir ve hekim kontrolünde uygulanır. Kronik hastalığı olan, immünsüpresif tedavi alan veya yakın zamanda zona geçirmiş kişilerde zamanlamanın kişiye göre planlanması gerekir; bu planlamayı muayenede yapıyoruz. Fiyat ve temin koşulları değiştiği için burada güncel rakam vermiyorum.
Yorumlar