Yazdan sonra yüzünüzdeki lekeler koyulaştıysa

Aynaya bakıp "bu leke yazın başında bu kadar belirgin değildi" diyorsanız yalnız değilsiniz. Muayenehanemde leke başvurularının en yoğun olduğu dönem eylül ve ekim aylarıdır.

Ama leke tek bir şey değil. Ve tedavisi de tek bir şey değil.

Aynı yüzde üç farklı leke tipi bir arada bulunabilir ve üçünün yaklaşımı birbirinden farklıdır. Yanlış lekeye doğru tedaviyi uygulamak, en iyi ihtimalle zaman kaybıdır. Bazen de lekeyi koyulaştırır.

Bu yüzden önce hangisiyle uğraştığınızı anlayalım.

Üç ana leke tipi ve aynada nasıl ayırt edersiniz

Güneş lekesi (lentigo) Sınırları nettir. Genellikle kahverengi, düz, tek tek durur. Elmacık kemikleri, alın, el sırtı ve dekolte gibi güneşe en çok maruz kalan yerlerde çıkar. Zamanla sayısı artar, boyutu büyür ama şekli düzenli kalır.

Yaşınız ilerledikçe ve güneş maruziyetiniz biriktikçe ortaya çıkar. Trakya'da tarlada, denizde ya da sadece yolda geçirilen yılların birikimidir.

Melazma Sınırları bulanıktır, bir noktada başlayıp nerede bittiği belli olmaz. Genellikle simetriktir: iki elmacık kemiği, üst dudak, alın, çene. Sıcakta ve güneşte koyulaşır, kışın açılır, ertesi yaz geri gelir.

Kadınlarda daha sık görülür. Hamilelik, doğum kontrol hapı ve hormonal değişikliklerle ilişkilidir ama bunlar olmadan da ortaya çıkabilir.

Postinflamatuar hiperpigmentasyon Bir olayın izidir. Sivilcenin, tahrişin, ağdanın, böcek ısırığının ya da bir tedavinin ardından o bölgede kalan koyuluktur. Şekli, o olayın şeklini takip eder.

Sivilceniz geçtikten sonra kalan koyu izler bu gruba girer ve bunlar akne skarı değildir. Akne skarı çukurluktur, bu ise renk değişikliğidir. İkisi karıştırılır, tedavileri tamamen farklıdır.

Kendi kendinize sorabileceğiniz üç soru

Kışın açılıyor mu? Açılıyorsa melazma olma ihtimali yüksektir.

İki yanağınızda simetrik mi? Simetriyse yine melazma düşünülür.

Bu bölgede daha önce bir sivilce, tahriş ya da yara oldu mu? Olduysa postinflamatuar hiperpigmentasyon düşünülür.

Bu sorular size fikir verir ama tanı koydurmaz. Muayenede Wood ışığı ve dermoskopi ile pigmentin ciltte hangi derinlikte olduğuna bakılır. Yüzeysel pigment ile derin pigment aynı tedaviye aynı yanıtı vermez ve bunu ışıkla ayırmak gerekir.

Neden tedaviye sonbaharda başlanır?

Bu sorunun cevabı basit: ultraviyole.

Leke tedavilerinin çoğu cildi güneşe daha duyarlı hale getirir. Yaz ortasında başlanan agresif bir tedavi, lekeyi açmak yerine koyulaştırabilir. Özellikle melazmada bu risk gerçektir ve sık karşılaşılır.

Sonbaharda UV indeksi düşer. Tedavinin etkisi arttığı gibi güvenliği de artar. Ayrıca birkaç aylık bir tedavi planı önünüzde uzanır ve yaz gelmeden sonuç almış olursunuz.

Muayenehanemde melazma hastalarına genellikle şunu söylerim: eylülde başlayın, mayısta bitirin, haziranda korumaya geçin. Bu takvim bir tercih değil, tedavinin doğasından geliyor.

Melazma hakkında dürüst olmam gereken bir şey

Melazma kronik bir durumdur.

"Tamamen geçti, bir daha gelmedi" cümlesini melazma için nadiren kurabiliyorum. Doğru tedaviyle belirgin şekilde açılır, hatta neredeyse görünmez hale gelebilir. Ama tetikleyici devam ederse geri gelir.

Bu size umutsuz gelmesin. Diyabet de kronik bir hastalıktır ve kontrol altında tutulur. Melazma da öyle. Fark, hedefi "yok etmek" değil "kontrol etmek" olarak koymanızda.

Bunu baştan söylememin sebebi şu: beklentisi "bir seansta gitsin" olan hasta üçüncü ayda vazgeçiyor ve elindeki kazanımı da kaybediyor.

Tedavi neyi içerir?

Güneş koruması temeldir, aksesuar değildir. Leke tedavisinin en etkili bileşeni budur ve çoğu kişi burada eksik kalır. Yeterli miktarda sürmek, dört saatte bir yenilemek, gölgede bile kullanmak gerekir.

Bir ayrıntı: melazmada sadece UV değil, görünür ışık da pigmenti tetikler. Bilgisayar ekranı, gün ışığı, hatta bulutlu hava. Bu yüzden melazma hastalarına renk pigmenti içeren (demir oksitli) güneş koruyucular öneriyoruz. Renksiz ürünler görünür ışığa karşı koruma sağlamaz.

Topikal tedaviler. Pigment üretimini farklı basamaklardan yavaşlatan etken maddeler kullanılır. Bunlar hekim kontrolünde, dozu ve süresi ayarlanarak verilir. İnternette dolaşan karışımlar ve eczaneden rastgele alınan kremler, kalıcı hasar bırakabilecek yan etkilere sahiptir.

Mezoterapi ve kimyasal peeling. Pigmenti üstten dağıtmaya ve cilt yenilenmesini hızlandırmaya yarar. Seans serisi halinde uygulanır.

Işık ve lazer temelli tedaviler. Güneş lekelerinde ve damarsal komponenti olan durumlarda etkilidir. Melazmada ise dikkatli olunması gereken bir alandır: yanlış parametre veya yanlış hasta seçimi melazmayı alevlendirebilir. Bu yüzden melazmada lazeri ilk basamak olarak kullanmıyoruz.

Hangi yöntemin size uygun olduğu leke tipine, pigmentin derinliğine, cilt tipinize ve daha önce ne yaptığınıza göre değişir.

En sık gördüğüm dört hata

Yaz ortasında agresif tedaviye başlamak. Sonuç genellikle daha koyu bir lekedir.

Güneş koruyucuyu kışın bırakmak. Melazma kışın da tetiklenir. Kar ve açık gökyüzü UV yansıtır.

Ağda ve sert temizleyici. Üst dudak melazmasında ağda, tahriş yoluyla pigmenti besler. Bunu hastalarımın büyük çoğunluğu bilmiyor.

Kortizonlu kremle leke açmaya çalışmak. Kısa vadede açar, uzun vadede cildi inceltir ve kılcal damar çıkarır. Geri dönüşü zordur.

Sık sorulan sorular

Leke tedavisi kaç ay sürer? Leke tipine göre değişir. Güneş lekelerinde birkaç seansla belirgin sonuç alınabilir. Melazmada 4-6 aylık bir program ve sonrasında idame gerekir.

Tedaviden sonra leke geri gelir mi? Güneş lekeleri, yeni güneş maruziyeti oldukça yenileri çıkar. Melazma tetikleyici devam ederse geri gelir. İdame tedavisi ve koruma bu yüzden konuşulur.

Hamileyken leke tedavisi olabilir miyim? Hamilelikte kullanılabilecek seçenekler sınırlıdır. Genellikle güneş koruması ve gebelikte güvenli topikal seçeneklerle idare edilir, aktif tedavi doğum sonrasına bırakılır.

Eczaneden aldığım leke kremi işe yaramadı, neden? Muhtemelen leke tipiniz o ürünün hedeflediği mekanizmaya uymuyor ya da güneş koruması yeterli değil. Leke tedavisinde tek bir ürün nadiren yeterli olur.

Lekelerimden birinin şekli düzensiz ve son aylarda değişti. Bu da güneş lekesi mi? Bunu yazıyla değerlendiremem ve değerlendirmemelisiniz. Şekli düzensiz, sınırları asimetrik, rengi karışık veya son dönemde değişen her lezyon dermoskopik olarak incelenmelidir. Bu tür bir değişiklik varsa randevu almayı ertelemeyin.

Cilt bakımı yaptırırsam lekem geçer mi? Cilt bakımı yüzeyi düzenler ve tedaviye destek olur, ancak tek başına pigment tedavisi değildir.

Leke tipinizin belirlenmesi ve size uygun tedavi planının çıkarılması için değerlendirme randevusu alabilirsiniz. Muayenehanemde Wood ışığı, dermoskopik inceleme ve objektif cilt analizi ile pigmentin derinliği değerlendirilmektedir.

Randevu ve bilgi için WhatsApp hattımızdan ulaşabilirsiniz.

Uzm. Dr. Kağan Cingöz — Deri ve Zührevi Hastalıklar Uzmanı, Kırklareli

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez.