Τριχοτιλλομανία (τράβηγμα μαλλιών): πώς διαφέρει από τη γυροειδή αλωπεκία και τι βοηθά σε παιδιά και ενήλικες
Σύντομη απάντηση: Η τριχοτιλλομανία (διαταραχή τραβήγματος των μαλλιών) είναι το επαναλαμβανόμενο τράβηγμα και ξερίζωμα των δικών μας μαλλιών, φρυδιών ή βλεφαρίδων, που ο άνθρωπος δυσκολεύεται να σταματήσει παρότι το θέλει. Δεν είναι «κακή συνήθεια» ούτε τρόπος να τραβήξει κανείς την προσοχή, αλλά μια επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά εστιασμένη στο σώμα. Ο δερματολόγος τη διακρίνει από τη γυροειδή αλωπεκία και τη μυκητίαση με τριχοσκόπηση· τα ισχυρότερα δεδομένα έχει η συμπεριφορική θεραπεία που λέγεται εκπαίδευση αντιστροφής συνήθειας (habit reversal training). Επειδή ο θύλακας συνήθως μένει υγιής, τα μαλλιά ξαναβγαίνουν όταν μειωθεί το τράβηγμα.
Ορισμένες ακανόνιστες φαλακρές περιοχές που μου παραπέμπονται ως «γυροειδής αλωπεκία» ή «μύκητας» αποδεικνύονται στην τριχοσκόπηση αποτέλεσμα τραβήγματος. Σε αυτό το άρθρο εξηγώ τι είναι η τριχοτιλλομανία, πώς ξεχωρίζει από άλλες μορφές τριχόπτωσης και πώς την προσεγγίζουμε σε παιδιά και ενήλικες. Για την ίδια τη γυροειδή αλωπεκία δείτε το άρθρο γυροειδής αλωπεκία και για το πώς γίνεται η εξέταση το άρθρο τριχοσκόπηση και ανάλυση μαλλιών.
Τι είναι η τριχοτιλλομανία;
Η τριχοτιλλομανία είναι το επαναλαμβανόμενο ξερίζωμα τριχών από το τριχωτό ή το σώμα, που οδηγεί σε εμφανή απώλεια και συνεχίζεται παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες μείωσης. Στην ψυχιατρική ταξινόμηση ανήκει στις ιδεοψυχαναγκαστικές και συναφείς διαταραχές και, μαζί με το τσίμπημα του δέρματος και την ονυχοφαγία, στην ομάδα των επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών που εστιάζουν στο σώμα.
Το τράβηγμα μπορεί να είναι «αυτόματο» — χωρίς επίγνωση, την ώρα του διαβάσματος, του κινητού ή της τηλεόρασης — ή «εστιασμένο» — συνειδητό, ως απάντηση σε ένταση, δυσφορία ή στην αίσθηση μιας συγκεκριμένης τρίχας. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν και τα δύο. Συχνά περιγράφεται ένταση πριν από το τράβηγμα και σύντομη ανακούφιση μετά.
Ποιους αφορά;
Είναι συχνότερη απ' ό,τι πιστεύεται· οι μελέτες την αναφέρουν σε περίπου 0,5–2% του πληθυσμού.
Συνήθως αρχίζει γύρω στα 10–13 έτη, στην αρχή της εφηβείας.
Στους ενήλικες είναι σαφώς συχνότερη στις γυναίκες· στην παιδική ηλικία αγόρια και κορίτσια επηρεάζονται περίπου εξίσου.
Συχνότερα αφορά το τριχωτό της κεφαλής, έπειτα τα φρύδια, τις βλεφαρίδες και άλλες περιοχές.
Στα παιδιά προσχολικής ηλικίας, το στρίψιμο και τράβηγμα των μαλλιών την ώρα του ύπνου ή μαζί με το πιπίλισμα του δαχτύλου είναι συχνά παροδική συνήθεια που υποχωρεί μόνη της.
Μπορεί να συνυπάρχουν άγχος, κατάθλιψη, διαταραχές προσοχής και άλλες επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, όπως το τσίμπημα του δέρματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι το τράβηγμα είναι έλλειψη θέλησης· σημαίνει μόνο ότι οι καταστάσεις αυτές πρέπει να μπουν στο θεραπευτικό σχέδιο.
Πώς διακρίνεται από τη γυροειδή αλωπεκία και τη μυκητίαση;
Στην τριχοτιλλομανία οι φαλακρές περιοχές έχουν συνήθως ακανόνιστο σχήμα, περιέχουν σπασμένες τρίχες διαφορετικού μήκους και δεν είναι εντελώς λείες. Στους δεξιόχειρες μπορεί να εντοπίζονται περισσότερο δεξιά ή στην κορυφή. Η αξιόπιστη διάκριση γίνεται με εξέταση του τριχωτού με δερματοσκόπιο (τριχοσκόπηση). Σε τριχοσκοπική μελέτη ασθενών με τριχοτιλλομανία, τα βασικά ευρήματα ήταν:
Ακανόνιστα σπασμένες τρίχες διαφορετικού μήκους: σε όλους τους ασθενείς· το κεντρικό εύρημα.
Το «σημείο V»: δύο τρίχες από το ίδιο θυλακικό στόμιο, σπασμένες στο ίδιο ύψος· σε περισσότερους από τους μισούς ασθενείς.
Κουλουριασμένες τρίχες και σπασμένες τρίχες με σχισμένες άκρες: ίχνη σπασίματος υπό τάση.
Τρίχες «φλόγας», «τουλίπας», «αγκίστρου» και «σκόνη τριχών»: διαφορετικές μορφές υπολειμμάτων· σπανιότερα αλλά χαρακτηριστικά ευρήματα.
Στη γυροειδή αλωπεκία, αντίθετα, φαίνονται τρίχες «θαυμαστικού», κίτρινες κουκκίδες και λεπτές νέες τρίχες ίδιου μήκους, με ομαλό όριο. Στα παιδιά, η μυκητίαση του τριχωτού (tinea capitis) συνοδεύεται από απολέπιση, φαγούρα, ενίοτε οίδημα και τρίχες σε σχήμα κόμματος ή τιρμπουσόν· η διάγνωση επιβεβαιώνεται με εξέταση δείγματος από το τριχωτό και η θεραπεία είναι εντελώς διαφορετική (δείτε παθήσεις του τριχωτού). Τη διάγνωση δεν τη θέτει ένα μόνο εύρημα αλλά ο συνδυασμός τους· βιοψία χρειάζεται σπάνια. Γυροειδής αλωπεκία και τριχοτιλλομανία μπορούν επίσης να συνυπάρχουν στο ίδιο άτομο.
Αν το προσέξετε στο παιδί σας: προσέγγιση για γονείς
Η πρώτη αντίδραση των γονιών είναι συχνά το «σταμάτα», το κράτημα του χεριού ή η τιμωρία. Είναι κατανοητές αντιδράσεις, αλλά σπάνια βοηθούν· αυξάνουν τη ντροπή και την απόκρυψη και μπορεί να μεταφέρουν το τράβηγμα στις ώρες που το παιδί είναι μόνο. Πιο χρήσιμα είναι:
Συζητήστε χωρίς επικρίσεις και με περιέργεια: ερωτήσεις όπως «Πότε τραβάς περισσότερο τα μαλλιά σου και τι νιώθεις εκείνη τη στιγμή;» βοηθούν να φανούν οι καταστάσεις που το εντείνουν.
Αντί για συνεχείς παρατηρήσεις, συμφωνήστε ένα διακριτικό σήμα που μπορεί να ζητήσει το ίδιο το παιδί.
Προσφέρετε εναλλακτικές για τα χέρια: μπαλάκι αντιστρές, πλαστελίνη, χειροτεχνίες.
Μειώστε τις καταστάσεις που το πυροδοτούν: πολλές ώρες μπροστά σε οθόνη, πολλή ώρα ξύπνιο στο κρεβάτι.
Ρωτήστε αν το παιδί δέχεται πειράγματα στο σχολείο ή στην παρέα και, αν χρειάζεται, μιλήστε με τον δάσκαλο.
Στην προσχολική ηλικία, με σύντομο και ήπιο τράβηγμα, συχνά αρκεί η ήρεμη παρακολούθηση. Στους εφήβους και όταν το τράβηγμα διαρκεί μήνες, βοηθά η συνεργασία με παιδοψυχίατρο ή ψυχολόγο με εμπειρία στο θέμα.
Θεραπευτικές επιλογές και ισχύς των δεδομένων
Εκπαίδευση αντιστροφής συνήθειας (συμπεριφορική θεραπεία)
Η θεραπεία με τα ισχυρότερα δεδομένα στην τριχοτιλλομανία είναι η συμπεριφορική θεραπεία με βάση την εκπαίδευση αντιστροφής συνήθειας. Μια συστηματική ανασκόπηση που συγκέντρωσε τις μελέτες έδειξε ότι είναι αποτελεσματικότερη από τα φάρμακα. Τα βασικά της στοιχεία:
Εκπαίδευση επίγνωσης: να αναγνωρίζει κανείς πότε, πού και με ποια συναισθήματα ξεκινά το τράβηγμα· για ένα διάστημα κρατά ημερολόγιο.
Ανταγωνιστική αντίδραση: όταν έρθει η παρόρμηση, για λίγα λεπτά μια κίνηση που δεν γίνεται ταυτόχρονα με το τράβηγμα — σφίξιμο της γροθιάς ή απασχόληση των χεριών με ένα αντικείμενο.
Έλεγχος περιβάλλοντος: λιγότερη ώρα μπροστά στον καθρέφτη, απομάκρυνση του τσιμπιδιού, φραγμοί όπως γάντια ή καπέλο.
Κοινωνική υποστήριξη: ενθάρρυνση χωρίς κριτική από την οικογένεια ή ένα κοντινό πρόσωπο.
Η θεραπεία γίνεται συνήθως σε συνεδρίες που απλώνονται σε λίγες εβδομάδες έως λίγους μήνες και μπορεί να συνδυαστεί με προσεγγίσεις όπως η θεραπεία αποδοχής και δέσμευσης. Αυτό το κομμάτι το αναλαμβάνει ψυχίατρος ή ψυχολόγος· ο δερματολόγος θέτει τη διάγνωση, παρακολουθεί τα μαλλιά και το τριχωτό και σχεδιάζει την παραπομπή.
Φάρμακα και N-ακετυλοκυστεΐνη
Δεν υπάρχει εγκεκριμένο φάρμακο για την τριχοτιλλομανία. Δεν υπάρχουν σταθερά δεδομένα ότι οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης μειώνουν το τράβηγμα, αν και ο ψυχίατρος μπορεί να τους χρησιμοποιήσει για συνυπάρχουσα κατάθλιψη ή άγχος. Η κλομιπραμίνη υπερείχε του εικονικού φαρμάκου σε ορισμένες μελέτες, αλλά χρησιμοποιείται περιορισμένα λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών.
N-ακετυλοκυστεΐνη: σε μικρή μελέτη ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο σε ενήλικες, λίγο περισσότεροι από τους μισούς που έπαιρναν N-ακετυλοκυστεΐνη βελτιώθηκαν σημαντικά, έναντι περίπου ενός στους έξι με εικονικό φάρμακο. Σε μελέτη σε παιδιά και εφήβους όμως δεν βρέθηκε διαφορά από το εικονικό φάρμακο. Τα δεδομένα είναι λοιπόν περιορισμένα: είναι επιλογή για συζήτηση με τον γιατρό, όχι λύση από μόνη της, και δεν συνιστάται να την ξεκινήσει κανείς μόνος του ως συμπλήρωμα.
Φάγωμα των μαλλιών: τριχοφαγία και τριχοβεζοάρ
Ορισμένοι άνθρωποι δαγκώνουν, μασούν ή καταπίνουν τις τρίχες που τραβούν (τριχοφαγία). Αυτό συμβαίνει σε ένα όχι αμελητέο ποσοστό ατόμων με τριχοτιλλομανία. Οι τρίχες που καταπίνονται δεν χωνεύονται και μπορεί να συσσωρευτούν στο στομάχι ως μπάλα τριχών (τριχοβεζοάρ)· σε προχωρημένες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν απόφραξη του εντέρου και να χρειαστεί χειρουργείο. Όποιος καταπίνει τρίχες και έχει κοιλιακό πόνο, ναυτία ή εμετό, γρήγορο κορεσμό, απώλεια βάρους, κακοσμία του στόματος ή αναιμία πρέπει να δει γιατρό χωρίς καθυστέρηση. Γι' αυτό το ρωτώ ανοιχτά στην εξέταση· δεν είναι ερώτηση για την οποία πρέπει κανείς να ντρέπεται.
Πότε ξαναβγαίνουν τα μαλλιά;
Στην τριχοτιλλομανία ο θύλακας είναι συνήθως άθικτος, οπότε τα μαλλιά ξαναβγαίνουν όταν μειωθεί το τράβηγμα. Επειδή τα μαλλιά μεγαλώνουν περίπου 1 εκ. τον μήνα, η φαλακρή περιοχή καλύπτεται σε λίγους μήνες, ενώ για εμφανές μήκος χρειάζεται περισσότερος χρόνος. Φρύδια και βλεφαρίδες συνήθως επίσης ξαναβγαίνουν. Ωστόσο, το έντονο τράβηγμα από το ίδιο σημείο για πολλά χρόνια μπορεί να βλάψει τους θυλάκους και να αφήσει σε ορισμένους μόνιμη αραίωση. Γι' αυτό η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία έχουν σημασία και για το μέλλον των μαλλιών. Στις επανεξετάσεις συγκρίνω την πρόοδο με τριχοσκοπικές φωτογραφίες.
Πότε να δείτε δερματολόγο;
Όταν προσέξετε ακανόνιστες φαλακρές περιοχές στο τριχωτό, στα φρύδια ή στις βλεφαρίδες χωρίς γνωστή αιτία
Όταν η τριχόπτωση σε παιδί συνοδεύεται από απολέπιση, φαγούρα ή πρήξιμο (για αποκλεισμό μυκητίασης)
Όταν το τράβηγμα διαρκεί μήνες ή επηρεάζει το σχολείο, τη δουλειά ή την κοινωνική ζωή
Όταν η κατάποση τριχών συνοδεύεται από κοιλιακό πόνο, εμετό ή απώλεια βάρους (άμεση εκτίμηση)
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι η τριχοτιλλομανία;
Είναι η ιατρική ονομασία της διαταραχής τραβήγματος των μαλλιών: επαναλαμβανόμενο ξερίζωμα των δικών μας μαλλιών, φρυδιών ή βλεφαρίδων, που δύσκολα σταματά παρότι το θέλουμε. Ανήκει στις επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που εστιάζουν στο σώμα.
Πώς ξεχωρίζει η τριχοτιλλομανία από τη γυροειδή αλωπεκία;
Στην τριχοτιλλομανία η περιοχή έχει ακανόνιστο όριο και σπασμένες τρίχες διαφορετικού μήκους. Στη γυροειδή αλωπεκία το όριο είναι ομαλό, με τρίχες «θαυμαστικού» και κίτρινες κουκκίδες. Η τριχοσκόπηση κάνει αξιόπιστα τη διάκριση.
Ξαναβγαίνουν τα μαλλιά που τραβήχτηκαν;
Συνήθως ναι. Ο θύλακας κατά κανόνα είναι άθικτος, οπότε τα μαλλιά αρχίζουν να επιστρέφουν μέσα σε λίγους μήνες αφού μειωθεί το τράβηγμα. Το έντονο τράβηγμα επί πολλά χρόνια μπορεί να αφήσει μόνιμη αραίωση.
Το παιδί μου τραβάει τα μαλλιά του. Τι να κάνω;
Μιλήστε χωρίς επικρίσεις και τιμωρίες, προσφέρετε εναλλακτικές για τα χέρια και ζητήστε πρώτα από δερματολόγο να αποκλείσει μυκητίαση και γυροειδή αλωπεκία. Αν το τράβηγμα διαρκεί μήνες, συνεργαστείτε με παιδοψυχίατρο ή έμπειρο ψυχολόγο.
Περνάει η τριχοτιλλομανία;
Στα μικρά παιδιά συχνά υποχωρεί μόνη της. Σε εφήβους και ενήλικες μπορεί να έχει διακυμάνσεις· η συμπεριφορική θεραπεία μειώνει σημαντικά το τράβηγμα. Οι εξάρσεις σε περιόδους άγχους δεν σημαίνουν ότι η θεραπεία απέτυχε.
Σε ποιον γιατρό απευθύνομαι για την τριχοτιλλομανία;
Σε δερματολόγο για τη διάγνωση και τον αποκλεισμό άλλων παθήσεων των μαλλιών, και σε ψυχίατρο ή έμπειρο ψυχολόγο για το συμπεριφορικό σκέλος της θεραπείας. Τα αποτελέσματα βελτιώνονται όταν συνεργάζονται και οι δύο.
Πηγές
Rakowska A, Slowinska M, Olszewska M, Rudnicka L. New trichoscopy findings in trichotillomania: flame hairs, V-sign, hook hairs, hair powder, tulip hairs. Acta Derm Venereol. 2014;94(3):303-306. DOI
Grant JE, Chamberlain SR. Trichotillomania. Am J Psychiatry. 2016;173(9):868-874. DOI
Bloch MH, Landeros-Weisenberger A, Dombrowski P, et al. Systematic review: pharmacological and behavioral treatment for trichotillomania. Biol Psychiatry. 2007;62(8):839-846. DOI
Grant JE, Odlaug BL, Kim SW. N-acetylcysteine, a glutamate modulator, in the treatment of trichotillomania: a double-blind, placebo-controlled study. Arch Gen Psychiatry. 2009;66(7):756-763. DOI
Bloch MH, Panza KE, Grant JE, et al. N-acetylcysteine in the treatment of pediatric trichotillomania: a randomized, double-blind, placebo-controlled add-on trial. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2013;52(3):231-240. DOI
Το άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα· η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από εξέταση.
Τελευταία ενημέρωση: 24 Οκτωβρίου 2026 · Δρ. Kağan Cingöz, δερματολόγος
Εξέταση και παρακολούθηση στο Kırklareli
Το ιατρείο μου βρίσκεται στο κέντρο του Kırklareli, περίπου μία ώρα από την Αδριανούπολη (Edirne) και περίπου δύο ώρες από τον μεθοριακό σταθμό των Κήπων· λειτουργεί Δευτέρα–Σάββατο, 10:00–18:15, και δέχεται ασθενείς από την Ελλάδα με διεθνή άδεια ιατρικού τουρισμού. Η τριχοσκόπηση γίνεται στην ίδια επίσκεψη· αν χρειαστεί, σχεδιάζουμε μαζί την παραπομπή σε ψυχίατρο ή ψυχολόγο. Για ραντεβού: +90 555 209 09 39 (WhatsApp) ή info@drkagancingoz.com · İstasyon Mahallesi, Edirne Caddesi No:102, Kırklareli, Türkiye.
Σχόλια