Ψώρα (scabies)

Ψώρα (scabies): συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία

Η ψώρα είναι μια μεταδοτική παρασίτωση του δέρματος που προκαλείται από ένα μικροσκοπικό άκαρι, το Sarcoptes scabiei. Το κύριο σύμπτωμά της είναι ο έντονος κνησμός που επιδεινώνεται τη νύχτα.

Τι είναι;

Το θηλυκό άκαρι ανοίγει σήραγγες στο επιφανειακό στρώμα του δέρματος και εκεί γεννά τα αυγά του. Η μετάδοση γίνεται με παρατεταμένη άμεση επαφή δέρματος με δέρμα — για παράδειγμα, όταν κάποιοι κοιμούνται στο ίδιο κρεβάτι — και λιγότερο συχνά μέσω σεντονιών και ρούχων.

Ο κνησμός δεν ξεκινά αμέσως. Στην πρώτη προσβολή εμφανίζεται μετά από 2–6 εβδομάδες, επειδή ο οργανισμός χρειάζεται χρόνο για να αναπτύξει αντίδραση στο άκαρι και στα προϊόντα του. Σε επαναμόλυνση ξεκινά μέσα σε 1–4 ημέρες. Αυτό σημαίνει ότι κάποιος είναι μεταδοτικός πριν ακόμη αρχίσει η φαγούρα — και μπορεί να μεταδώσει την ψώρα στα μέλη του σπιτιού χωρίς να το γνωρίζει.

Συμπτώματα

• Έντονος κνησμός που επιδεινώνεται αισθητά τη νύχτα

• Κόκκινο, επηρμένο εξάνθημα

• Λεπτές, γκριζόλευκες, κυματοειδείς γραμμές (σήραγγες)

• Εκδορές από το ξύσιμο, κρούστες, δευτερογενής λοίμωξη

• Μικρές φυσαλίδες

• Πάχυνση και απολέπιση του δέρματος όταν η πάθηση παρατείνεται

Γιατί επιδεινώνεται τη νύχτα;

Το άκαρι είναι πιο δραστήριο τις νυχτερινές ώρες. Ρόλο παίζουν επίσης η αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος κάτω από το πάπλωμα και η απουσία άλλων ερεθισμάτων που αποσπούν την προσοχή. Ο νυχτερινός κνησμός που σηκώνει κάποιον από το κρεβάτι είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία της νόσου και το ενόχλημα που φέρνει τους περισσότερους ασθενείς στον γιατρό.

Συχνότερες περιοχές

• Ανάμεσα στα δάχτυλα

• Καρποί και αστράγαλοι

• Εσωτερική πλευρά των αγκώνων

• Μασχάλες

• Μέση και κοιλιά

• Γεννητική περιοχή στους άνδρες

• Κάτω από το στήθος στις γυναίκες

• Σε βρέφη και μικρά παιδιά, επίσης το τριχωτό της κεφαλής, το πρόσωπο, οι παλάμες και τα πέλματα. Αυτό είναι σημαντικό για τη θεραπεία: σε παιδιά κάτω των 2 ετών το φάρμακο εφαρμόζεται και στο κεφάλι και στο πρόσωπο, ενώ στους ενήλικες όχι.

Τρόποι μετάδοσης

• Παρατεταμένη άμεση επαφή δέρματος με δέρμα

• Κοινό κρεβάτι και σεντόνια

• Κοινά ρούχα

• Κοινές πετσέτες και σφουγγάρια μπάνιου

Μια σύντομη χειραψία ή αγκαλιά συνήθως δεν αρκεί για μετάδοση· χρειάζεται παρατεταμένη επαφή.

Δεν είναι νόσος της «κακής υγιεινής»

Η ψώρα εμφανίζεται σε κάθε κοινωνικοοικονομικό επίπεδο και σε κάθε ηλικιακή ομάδα. Μεταδίδεται με την επαφή με άτομο που έχει προσβληθεί· η συχνότητα του πλυσίματος δεν παίζει ρόλο, γιατί το άκαρι ζει μέσα στο δέρμα, όπου το σαπούνι δεν φτάνει. Μάλιστα, σε όσους πλένονται πολύ συχνά οι σήραγγες είναι λιγότερο εμφανείς και η διάγνωση μπορεί να καθυστερήσει.

Η ντροπή υπονομεύει άμεσα τη θεραπεία: ο ασθενής δεν ενημερώνει τους οικείους του, εκείνοι δεν θεραπεύονται και μετά από λίγες εβδομάδες η προσβολή επιστρέφει σε έναν φαύλο κύκλο. Η ενημέρωση των επαφών δεν είναι ομολογία, αλλά απαραίτητο μέρος της θεραπείας.

Διάγνωση

Η διάγνωση τίθεται με την κλινική εξέταση. Η δερματοσκόπηση κάνει ορατή τη σήραγγα και το άκαρι στο άκρο της, ώστε η διάγνωση να επιβεβαιώνεται κατά τη διάρκεια της εξέτασης.

Αυτό είναι σημαντικό, γιατί η ψώρα συχνά συγχέεται με άλλες παθήσεις: έκζεμα, αλλεργία, ατοπική δερματίτιδα, τσιμπήματα εντόμων. Οι ασθενείς αντιμετωπίζονται για μήνες με αντιαλλεργικά φάρμακα και κρέμες κορτιζόνης. Η κρέμα κορτιζόνης μειώνει προσωρινά τον κνησμό και αλλάζει την όψη του εξανθήματος· ενώ η εικόνα θολώνει, η προσβολή συνεχίζει να εξαπλώνεται μέσα στο σπίτι. Αν η «αλλεργία» δεν υποχωρεί, ο κνησμός επιδεινώνεται τη νύχτα και κι άλλος στο σπίτι έχει φαγούρα, η ψώρα πρέπει οπωσδήποτε να αποκλειστεί.

Θεραπεία

Φάρμακα

• Τοπική αντιπαρασιτική θεραπεία. Στην Τουρκία η καθιερωμένη θεραπεία είναι η περμεθρίνη 5%.

• Ιβερμεκτίνη από του στόματος — σε εκτεταμένη προσβολή, όταν η τοπική θεραπεία έχει αποτύχει, σε χώρους ομαδικής διαβίωσης και όταν το φάρμακο δεν μπορεί να εφαρμοστεί σωστά.

Ο κανόνας που παραβιάζεται συχνότερα

Μία εφαρμογή δεν αρκεί. Τα φάρμακα δρουν στα ακάρεα, αλλά όχι σε όλα τα αυγά· γι’ αυτό η εφαρμογή επαναλαμβάνεται μετά από 7 ημέρες. Οι περισσότερες περιπτώσεις όπου «η θεραπεία δεν έπιασε» δεν οφείλονται σε αντοχή, αλλά σε δεύτερη εφαρμογή που παραλείφθηκε.

Πώς εφαρμόζεται το τοπικό φάρμακο:

• Σε όλο το σώμα από τον λαιμό και κάτω· σε παιδιά κάτω των 2 ετών και σε ηλικιωμένους συμπεριλαμβάνονται το κεφάλι και το πρόσωπο

• Χωρίς να παραλείπονται οι πτυχές, η περιοχή κάτω από τα νύχια, τα διαστήματα ανάμεσα στα δάχτυλα, ο ομφαλός και η γεννητική περιοχή

• Παραμένει στο δέρμα 8–12 ώρες· γι’ αυτό είναι πιο πρακτικό να εφαρμόζεται το βράδυ

• Αν τα χέρια πλυθούν σε αυτό το διάστημα, το φάρμακο εφαρμόζεται ξανά στα χέρια

Όλοι πρέπει να θεραπεύονται ταυτόχρονα

Όσοι μένουν στο ίδιο σπίτι και οι στενές επαφές θεραπεύονται ταυτόχρονα, ακόμη κι αν δεν έχουν κνησμό ή εξάνθημα. Επειδή η περίοδος επώασης μπορεί να φτάσει τις 6 εβδομάδες, ένα άτομο χωρίς συμπτώματα μπορεί κάλλιστα να έχει προσβληθεί. Η θεραπεία «με τη σειρά» είναι η συχνότερη αιτία για την οποία η νόσος επιστρέφει στο σπίτι.

Καθαρισμός αντικειμένων — χωρίς υπερβολές

Εκτός ανθρώπινου σώματος το άκαρι επιβιώνει περίπου 2–3 ημέρες. Αρκούν τα εξής:

• Πλύσιμο των σεντονιών, των πετσετών και των ρούχων που χρησιμοποιήθηκαν τις τελευταίες 3 ημέρες σε τουλάχιστον 60 °C και στέγνωμα σε υψηλή θερμοκρασία ή σιδέρωμα

• Φύλαξη όσων δεν πλένονται σε καλά κλεισμένη σακούλα για 3 ημέρες

• Σκούπισμα στρωμάτων και καναπέδων με ηλεκτρική σκούπα

Δεν χρειάζεται απολύμανση όλου του σπιτιού, καθάρισμα των τοίχων, πέταμα αντικειμένων ή ψεκασμός με εντομοκτόνο. Η μετάδοση μέσω αντικειμένων έχει δευτερεύουσα σημασία· ο χρόνος και τα χρήματα που ξοδεύονται σε αυτά αφαιρούνται από εκεί όπου πραγματικά λύνεται το πρόβλημα.

Ο κνησμός μετά τη θεραπεία είναι φυσιολογικός

Μετά από επιτυχή θεραπεία, ο κνησμός μπορεί να διαρκέσει ακόμη 2–4 εβδομάδες. Πρόκειται για αντίδραση του δέρματος στα νεκρά ακάρεα και στα προϊόντα τους, όχι για ένδειξη αποτυχίας. Σε αυτή την περίοδο βοηθούν τα ενυδατικά και, με σύσταση του γιατρού, η τοπική αντιφλεγμονώδης θεραπεία.

Μπορεί επίσης να εμφανιστεί οζώδης μορφή: σκληρά οζίδια με κνησμό στις μασχάλες, στη γεννητική περιοχή και στη βουβωνική χώρα, που επιμένουν για εβδομάδες ή και μήνες, ακόμη κι όταν δεν έχουν μείνει ζωντανά ακάρεα. Ούτε αυτά απαιτούν επανάληψη της αντιπαρασιτικής θεραπείας.

Νέα θεραπεία χρειάζεται μόνο όταν εμφανιστούν νέες σήραγγες και νέο εξάνθημα· η επιμονή του κνησμού από μόνη της δεν αποτελεί λόγο.

Ξεχωριστή μορφή: εφελκιδώδης (νορβηγική) ψώρα

Αναπτύσσεται σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό, σε ηλικιωμένους και σε κατακεκλιμένους ασθενείς. Εμφανίζεται με παχιές κρούστες και ο κνησμός μπορεί να είναι ήπιος ή να απουσιάζει εντελώς. Σε αυτό το δέρμα υπάρχουν χιλιάδες ακάρεα· γι’ αυτό είναι εξαιρετικά μεταδοτική και μεταδίδεται ακόμη και με σύντομη επαφή. Απαιτεί συνδυαστική θεραπεία και στενή παρακολούθηση.

Πότε χρειάζεται επίσκεψη στον γιατρό;

• Κνησμός που επιδεινώνεται τη νύχτα και διακόπτει τον ύπνο

• Φαγούρα και σε άλλο μέλος του σπιτιού

• «Αλλεργία» ή «έκζεμα» που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία

• Εξάνθημα ανάμεσα στα δάχτυλα, στους καρπούς, στη μέση και στη γεννητική περιοχή

• Νέο εξάνθημα μετά από θεραπεία που έχει ήδη γίνει

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί η ψώρα προκαλεί περισσότερη φαγούρα τη νύχτα;

Το άκαρι είναι πιο δραστήριο τις νυχτερινές ώρες· η ζέστη κάτω από το πάπλωμα αυξάνει αυτή τη δραστηριότητα. Ο νυχτερινός κνησμός που διακόπτει τον ύπνο είναι από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία.

Ο κνησμός δεν πέρασε μετά τη θεραπεία — συνεχίζεται η νόσος;

Όχι απαραίτητα. Ο κνησμός μπορεί να διαρκέσει 2–4 εβδομάδες λόγω αντίδρασης στα νεκρά ακάρεα. Την αποτυχία τη δείχνουν οι νέες σήραγγες και το νέο εξάνθημα, όχι ο ίδιος ο κνησμός.

Η ψώρα οφείλεται μόνο σε έλλειψη υγιεινής;

Όχι. Εμφανίζεται σε κάθε κοινωνική ομάδα και σε κάθε ηλικία. Το άκαρι ζει μέσα στο δέρμα και η συχνότητα του πλυσίματος δεν επηρεάζει τη μετάδοση.

Πόσο καιρό πρέπει να μείνουν τα αντικείμενα στη σακούλα;

Τρεις ημέρες αρκούν· εκτός ανθρώπινου σώματος το άκαρι επιβιώνει περίπου 2–3 ημέρες. Το πλύσιμο στους 60 °C και πάνω, και στη συνέχεια το στέγνωμα σε υψηλή θερμοκρασία ή το σιδέρωμα, λύνουν το πρόβλημα άμεσα.

Μπορώ να πηγαίνω στη δουλειά ή στο σχολείο κατά τη θεραπεία;

24 ώρες μετά την πρώτη εφαρμογή η μεταδοτικότητα μειώνεται σημαντικά και συνήθως είναι δυνατή η επιστροφή στην κανονική καθημερινότητα. Μέχρι να ολοκληρωθεί η θεραπεία, καλό είναι να αποφεύγεται η παρατεταμένη στενή επαφή, και όλοι όσοι μένουν στο ίδιο σπίτι θεραπεύονται ταυτόχρονα.

Οι πληροφορίες αυτής της σελίδας έχουν γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστούν την ιατρική εξέταση. Το θεραπευτικό πλάνο καθορίζεται εξατομικευμένα μετά την εξέταση.