Έκζεμα και δερματίτιδα εξ επαφής: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία

«Έκζεμα» είναι η λέξη που χρησιμοποιούμε καθημερινά για σχεδόν κάθε εξάνθημα που φαγουρίζει, κοκκινίζει, ξεφλουδίζει ή «τρέχει». Ιατρικά, το έκζεμα (δερματίτιδα) δεν είναι μία νόσος αλλά μια ομάδα φλεγμονωδών αντιδράσεων του δέρματος. Ένα από τα συχνότερα μέλη της είναι η δερματίτιδα εξ επαφής, που αναπτύσσεται εκεί όπου το δέρμα έρχεται σε επαφή με έναν εξωτερικό παράγοντα. Η θεραπεία αποδίδει μόνο όταν γνωρίζουμε με ποιον τύπο εκζέματος έχουμε να κάνουμε· γι' αυτό κάθε ασθενής που έρχεται στο ιατρείο μας με «έκζεμα» αξιολογείται πρώτα ως προς τον τύπο και τον εκλυτικό παράγοντα.

Τύποι εκζέματος

• Ατοπική δερματίτιδα: χρόνιο έκζεμα που συνδέεται με αλλεργική προδιάθεση, ξεκινά συνήθως στην παιδική ηλικία, με ξηρό δέρμα και κνησμό.

• Δερματίτιδα εξ επαφής: έκζεμα από ουσία που αγγίζει το δέρμα — απορρυπαντικά, μέταλλα, καλλυντικά, βαφές, λάτεξ, φυτά. Έχει δύο υποτύπους: ερεθιστική και αλλεργική.

• Έκζεμα χεριών: από τις συχνότερες μορφές στους ενήλικες, που επανενεργοποιείται διαρκώς από το πλύσιμο χεριών και πιάτων, τα απορρυπαντικά και την επαγγελματική έκθεση.

• Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα: ερυθρότητα με λέπια στις λιπαρές περιοχές (τριχωτό, φρύδια, πλάγια της μύτης).

• Νομισματοειδές έκζεμα, δυσιδρωσικό έκζεμα και δερματίτιδα εκ στάσεως είναι σπανιότεροι τύποι.

Δερματίτιδα εξ επαφής: ερεθιστική ή αλλεργική;

Η ερεθιστική δερματίτιδα εξ επαφής προκύπτει όταν ο δερματικός φραγμός βλάπτεται άμεσα από ερεθιστικές ουσίες — απορρυπαντικά, διαλύτες, συχνή επαφή με νερό, σαπούνι. Δεν απαιτείται αλλεργία· θα την εμφανίσει όποιος εκτεθεί αρκετά. Η αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής είναι ανοσολογική ευαισθητοποίηση σε συγκεκριμένη ουσία — συχνότερα νικέλιο, αρώματα, συντηρητικά, συστατικά βαφών μαλλιών και χημικά του καουτσούκ — με κνησμώδες, ερυθρό, ενίοτε φυσαλιδώδες εξάνθημα 1–3 ημέρες μετά την επαφή. Οι δύο τύποι μπορεί να μοιάζουν· διακρίνονται από το ιστορικό και, όταν χρειάζεται, με επιδερμικές δοκιμασίες (patch test).

Συμπτώματα

• Κνησμός — συνήθως το πιο ενοχλητικό σύμπτωμα

• Ερυθρότητα, οίδημα και, στην οξεία φάση, μικρές φυσαλίδες και έκκριση υγρού

• Παχύ, σκασμένο και λεπιδώδες δέρμα όταν το έκζεμα γίνει χρόνιο

• Εξάνθημα περιορισμένο στο σημείο επαφής — νικέλιο κάτω από κολιέ, γάντια στη ράχη των χεριών, σκουλαρίκι στον λοβό

Διάγνωση: ποιος χρειάζεται patch test;

Τα περισσότερα εκζέματα διαγιγνώσκονται με την κλινική εξέταση. Όταν όμως το έκζεμα υποτροπιάζει, δεν καθαρίζει ποτέ πλήρως, εντοπίζεται στα χέρια, το πρόσωπο ή τα βλέφαρα ή σχετίζεται με την εργασία, η ταυτοποίηση του αλλεργιογόνου αλλάζει ριζικά τη θεραπεία. Στο patch test οι ύποπτες ουσίες τοποθετούνται στην πλάτη με μικρά αυτοκόλλητα και η αντίδραση του δέρματος διαβάζεται μετά από 48–96 ώρες. Τα αλλεργικά πάνελ IgE στο αίμα δεν ανιχνεύουν αλλεργιογόνα επαφής — οι δύο εξετάσεις συγχέονται συχνά.

Πώς σχεδιάζεται η θεραπεία

• Αποφυγή του εκλυτικού παράγοντα: η απομάκρυνση του αλλεργιογόνου ή του ερεθιστικού από την καθημερινότητα είναι το θεμέλιο· ο ασθενής παίρνει γραπτή λίστα προϊόντων προς αποφυγή.

• Αποκατάσταση του φραγμού: ενυδατικές και κρέμες φραγμού αρκετές φορές την ημέρα, ιδίως μετά από νερό· καθαριστικά χωρίς σαπούνι.

• Τοπικά κορτικοστεροειδή: στις εξάρσεις, στη σωστή ισχύ και διάρκεια. Σωστά χρησιμοποιούμενα είναι ασφαλή· η ανεξέλεγκτη μακροχρόνια χρήση λεπταίνει το δέρμα.

• Αναστολείς καλσινευρίνης και νεότερα τοπικά μόρια: για ευαίσθητες περιοχές όπως πρόσωπο, βλέφαρα και πτυχές, και για μακροχρόνιο έλεγχο.

• Φωτοθεραπεία, συστηματικά φάρμακα και αναστολείς JAK: σε εκτεταμένη, ανθεκτική ή σοβαρά επιβαρυντική νόσο, υπό παρακολούθηση δερματολόγου.

• Αντιμετώπιση λοίμωξης: το ξυσμένο έκζεμα μολύνεται συχνά· κίτρινες εφελκίδες μπορεί να χρειαστούν αντιβιοτικό.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι μεταδοτικό το έκζεμα; Όχι. Κανένας τύπος εκζέματος δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Είναι επιβλαβείς οι κρέμες κορτιζόνης; Τα τοπικά κορτικοστεροειδή, στην ισχύ, διάρκεια και περιοχή που ορίζει ο δερματολόγος, είναι το καλύτερα τεκμηριωμένο βήμα της θεραπείας. Η βλάβη προέρχεται από ανεξέλεγκτη, παρατεταμένη χρήση.

Φεύγει τελείως το έκζεμα των χεριών; Η πλήρης ίαση είναι δύσκολη όσο συνεχίζεται η επαφή με τον εκλυτικό παράγοντα· με προστατευτικά γάντια, φροντίδα φραγμού και σωστή θεραπεία οι περισσότεροι ασθενείς πετυχαίνουν μακροχρόνιο έλεγχο.

Εξέταση στο Kırklareli

Το ιατρείο μας βρίσκεται στο κέντρο του Kırklareli, περίπου μία ώρα από την Αδριανούπολη (Edirne) και περίπου δύο ώρες από τον μεθοριακό σταθμό των Κήπων. Λειτουργούμε Δευτέρα–Σάββατο, 10:00–18:15, και δεχόμαστε ασθενείς από την Ελλάδα με διεθνή άδεια ιατρικού τουρισμού. Για ραντεβού: +90 555 209 09 39 (WhatsApp) ή info@drkagancingoz.com.

Το άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα· η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από εξέταση.